قرص صلح: نسخه‌ای دیرهنگام برای منطقه مدیترانه شرقی

محققان به دلیل تخریب هم‌زمان سیستم‌های بهداشتی و محیط زیست در پی درگیری‌های متعدد در خاورمیانه، صلح را موثرترین مداخله برای محافظت از سلامت عمومی دانسته‌اند.

این جملات بخشی از مقاله تحلیلی محمد کارآموزیان و همکارانش در مجله BMJ است که به بررسی بحران‌های فزاینده سلامت در منطقه مدیترانه شرقی (EMR) پرداخته است و خلاصه ای را اینجا قرار می‌دهم (لینک).

پیش از تشدید درگیری‌ها در فوریه ۲۰۲۶ و جنگ اسرائیل و آمریکا با ایران، حدود ۱۱۵ میلیون نفر در این منطقه به کمک‌های بشردوستانه نیاز داشته‌اند. سازمان جهانی بهداشت (WHO) در بازه اول ژانویه تا ۲۸ may ۲۰۲۶، تعداد ۶۲۸ حمله به بخش سلامت در سراسر جهان را ثبت کرده که ۵۳/۵ درصد از آن‌ها در پنج منطقه EMR شامل لبنان، فلسطین، سودان، ایران و سوریه رخ داده.

محققین این طور گفته اند که:

ما اصطلاح «تخریب دوگانه» را برای توصیف حمله هم‌زمان به دو پایه سلامت عمومی به کار می‌بریم:

زیرساخت‌های نهادی (شامل بیمارستان‌ها، زنجیره تامین، سیستم‌های نظارت بر بیماری و کادر درمان) و زیرساخت‌های زیست‌محیطی (هوا، آب، خاک، بهداشت محیط، انرژی و سیستم‌های غذایی).

این حملات دوگانه زنجیره‌ای از بحران‌های ترکیبی را رقم می‌زنند که اثر یکدیگر را به شکل تصاعدی تشدید می‌کنند. فروپاشی نهادها باعث وخامت مواجهه با خطرات زیست‌محیطی می‌شود و در عین حال تخریب محیط زیست به شیوع بیماری‌ها، آوارگی جمعیت و از هم پاشیدن عملکردهای سلامت عمومی سرعت می‌بخشد.
بازگرداندن صلح یک اقدام لوکس سیاسی نیست بلکه یک مداخله ریشه‌ای و حیاتی برای سلامت جمعیت در منطقه مدیترانه شرقی (EMR) و فراتر از آن است.


نویسندگان مقاله تایید کرده‌اند که این تخریب دوگانه باعث آوارگی‌های گسترده، از جمله ۳/۲ میلیون نفر در ایران و ۱/۰۴ میلیون نفر در لبنان تا اواخر may ۲۰۲۶ شده است. همچنین فروپاشی زنجیره تامین، بی‌اثر شدن معافیت‌های دارویی به دلیل نقص در سیستم‌های بانکی و بیمه، و تضعیف سیستم‌های نظارتی منجر به شیوع بیماری‌هایی نظیر وبا و فلج اطفال در منطقه شده است.

آن‌ها تاکید کرده‌اند که راهکار این فاجعه انسانی تنها با کمک‌های بشردوستانه حل نمی‌شود بلکه نیازمند مداخله سیاسی و تزریق «قرص صلح» است.

نویسندگان مقاله ریشه این آسیب‌پذیری‌های شدید را در فقدان هم‌زمان «صلح منفی» (وضعیت پایه‌ای نبود خشونت فیزیکی) و «صلح مثبت» (وجود نهادهای کارآمد، حکمرانی پاسخگو و عدالت اجتماعی) می‌دانند. چرا که درگیری‌های مزمن پیاپی، حاکمیت را تضعیف کرده و این ضعف، خود بستر را برای بحران‌های بعدی هموار ساخته. در چنین بستری، جنگ منطقه‌ای سال ۲۰۲۶ یک نقطه عطف ویرانگر به شمار می‌رود. نه به این دلیل که مداخله نظامی در این منطقه پدیده جدیدی است، بلکه از این جهت که این جنگ مانند یک شتاب‌دهنده، آسیب‌ها را در سیستم‌های بهداشتی و اقلیمی که از پیش به دلیل سوءحکمرانی و کمبود بودجه فرسوده شده بودند، به نقطه فروپاشی کامل رشانده.

نویسندگان از سازمان‌های پزشکی و بازیگران بین‌المللی خواسته‌اند که ضمن مستندسازی نقض قوانین بین‌المللی، اولویت‌هایی مانند توقف فوری حملات به زیرساخت‌های غیرنظامی، بازسازی سیستم‌های بهداشتی و تضمین عملکرد واقعی معافیت‌های تحریمی را در بخش سلامت مد نظر قرار دهند.

هر روزی که بدون یک راه‌حل مسالمت‌آمیز سپری می‌شود، اجازه می‌دهد تا تخریب دوگانه عمیق‌تر شود، بازیابی به شکلی تصاعدی دشوارتر گردد و برخی آسیب‌ها غیرقابل جبران شوند. ساکنان سراسر منطقه مدیت انه شرقی برای تجویز قرص صلح به اراده سیاسی جمعی نیاز دارند. عدم اقدام به معنای بی‌طرفی نیست، بلکه یک انتخاب است و شواهد بهداشتیِ ارائه‌شده در اینجا، هزینه آن را نشان می‌دهد.

@Scientometric کانال جدید