▫️مسئولِ منتقد؛ راهی برای گریز از پاسخ‌گویی

"مسئول" واژه‌ای عربی و بر وزن "مفعول" است. در فرهنگ لغت عمید، برای این واژه دو معنا ذکر شده است:

۱. کسی که نسبت به امری وظیفه و تعهد دارد.
۲. کسی که مورد پرسش و بازخواست قرار می‌گیرد.

بر اساس همین تعریف، مسئولیت با پاسخ‌گویی گره خورده است. کسی که مسئولیتی را می‌پذیرد، در واقع تعهد می‌دهد که وظایف مشخصی را انجام دهد و در برابر نتایج عملکرد خود پاسخ‌گو باشد. بنابراین، جایگاه "مسئول" با جایگاه "منتقد" تفاوت بنیادین دارد. منتقد معمولاً بیرون از دایره اجرا ایستاده است و عملکرد دیگران را ارزیابی می‌کند، اما مسئول، خود در مقام اجرا و تصمیم‌گیری قرار دارد و باید پاسخ‌گوی نتایج همان تصمیم‌ها باشد.

اگر مسئولی توانایی انجام وظایف خود را ندارد یا موانع را چنان جدی می‌داند که امکان عمل مؤثر از او سلب شده است، راه شرافتمندانه و منطقی، کناره‌گیری و استعفاست؛ نه آن‌که همچنان در جایگاه قدرت باقی بماند و هم‌زمان در نقش منتقد ظاهر شود.

با این حال، در کشور ما پدیده‌ای رایج شکل گرفته است: از عالی‌ترین مقام اجرایی تا کوچک‌ترین مسئول محلی، بسیاری به جای ارائه گزارش عملکرد و پذیرش مسئولیت، در مقام منتقد سخن می‌گویند. گویی هم‌زمان می‌توان از مزایا و اختیارات یک منصب بهره‌مند بود و در عین حال، خود را صرفاً ناظری ناراضی و بی‌تقصیر معرفی کرد.

برای مثال، وزیر ارتباطات و فناوری اطلاعات مسئول مستقیم حوزه ارتباطات کشور است، اما گاه او نیز مانند یک شهروند عادی از قطع اینترنت انتقاد می‌کند. وزیر علوم، وزیر بهداشت، معاونان آن‌ها و حتی رئیس‌جمهور نیز بارها در مقام منتقد ظاهر می‌شوند؛ در حالی که افکار عمومی انتظار دارد آنان به جای نقد شرایط، برای اصلاح آن اقدام کنند.

نقد کردن، زمانی ارزشمند است که با اختیار و امکان عمل همراه نباشد. اما هنگامی که فرد در رأس مدیریت قرار دارد، نقدِ صرف نمی‌تواند جایگزین اقدام و پاسخ‌گویی شود. مسئولیت، پیش از هر چیز، تعهد به عمل است.

بنابراین ترکیب "مسئولِ منتقد" در بسیاری از موارد، نشانه دلسوزی نیست، بلکه راهی برای گریز از پاسخ‌گویی است. جامعه از مسئولان انتظار دارد یا مشکلات را حل کنند، یا صادقانه اعلام کنند که قادر به حل آن نیستند و کنار بروند. زیرا مسئولیت بدون پاسخ‌گویی، معنای خود را از دست می‌دهد.

🆔 @irevidence