اواخر شهریور امسال، مقاله‌ای کوتاه در مجله لنست درباره پیامدهای جنگ بر سلامت مردم ایران و منطقه منتشر شد

دکتر مازیار مرادی لاکه، استاد دانشگاه علوم پزشکی ایران، به همراه چند محقق ایرانی دیگر از دانشگاه‌های انگلستان (دکتر رضا مجدزاده)، آلمان (دکتر محمدرضا فرزانگان) و آمریکا (دکتر محسن نقوی)، در یک مقاله کارسپاندنس در مجله‌ی لنست با عنوان «Iran and beyond: perilous threats to population health» به بررسی تأثیرات جنگ بر ایران و منطقه مدیترانه شرقی (EMRO) از منظر بهداشت و سلامت پرداخته‌اند (فایل پی دی اف مقاله).

مقاله با اشاره‌ به شروع جنگ بین ایران و اسرائیل آغاز می‌شود (حمله نظامی اسرائیل به ایران و حمله تلافی‌جویانه ایران، حمله آمریکا به سایت‌های کلیدی مرتبط با برنامه هسته‌ای ایران، تنها چند روز پس از اعلام یک بازه دو هفته‌ای برای دیپلماسی و سپس حمله تلافی‌جویانه بعدی ایران به یک پایگاه نظامی آمریکا در منطقه و در نهایت آتش‌بس ناپایدار با میانجی‌گری قطر و رئیس‌جمهور آمریکا) و این طور عنوان می شود که دلایل اصلی و علل سیاسی پشت این تحولات مرتبط با این مقاله نیست و هدف مقاله بررسی پیامدهای بحران فعلی از منظر سلامت است.

نویسندگان سپس شواهد مربوط به افزایش بار بیماری‌ها پس از مداخلات نظامی در سه کشور منطقه را بیان می‌کنند:

عراق، بعد از حمله آمریکا در ۲۰۰۳

سوریه، در جریان درگیری طولانی پس از ناآرامی‌های ۲۰۱۱

لیبی، پس از مداخله بین‌المللی و سقوط قذافی در ۲۰۱۱

همه این موارد نشان‌دهنده افزایش شدید بار بیماری‌ها و آسیب‌ها نسبت به قبل از مداخلات هستند که فقط محدود به اثرات مستقیم جنگ نیست و پیامدهای گسترده‌تر جنگ بر اقتصاد، زیرساخت‌های نظام سلامت، اشتغال و ارائه خدمات را نیز منعکس می‌کند. چنین بحران‌هایی اثرات طولانی‌مدتی بر سلامت جمعیت دارند و حتی پس از اینکه کشورها روند رو به تثبیت را در پیش می‌گیرند، اغلب از مسیرهای بهبود سلامت که قبلاً پیش‌بینی می‌شده است، عقب می‌مانند.

در ادامه، وضعیت ایران از ابعاد اقتصادی و سلامت بررسی می‌شود: «برای بیش از چهار دهه، ایران شاهد یک انقلاب، یک جنگ هشت‌ساله و تحریم‌های گسترده چندجانبه و یک‌جانبه بوده است. این عوامل، همراه با ناکارآمدی‌های نهادی که در شاخص‌های بانک جهانی منعکس شده‌اند، تاثیر ویرانگری بر اقتصاد و توسعه کشور داشته‌اند.»

در مورد طرح‌های اصلاحی در نظام سلامت نیز صحبت می‌شود، مانند معرفی بیمه سلامت روستایی در ۲۰۰۴ و اجرای طرح تحول نظام سلامت در ۲۰۱۴. اگرچه مطابق بامطالعات بار بیماری‌ها، این دو طرح تغییر قابل‌توجهی بر شاخص‌های سلامت جمعیت ایران نداشته‌اند، تحریم‌ها با افزایش مرگ و میر ناشی از بیماری‌های غیرواگیر مرتبط بوده‌اند.
محققین ایران را با جمعیتی بیش از جمعیت کل عراق، لیبی و سوریه و جامعه‌ای متنوع و غنی از نظر فرهنگی، حالا با وجود تهدید قریب‌الوقوع جنگ، با خطر بی‌سابقه‌ای برای سلامت مواجه می‌دانند. آنها وقوع درگیری‌ و چنگ داخلی در ایران را تهدیدی جدی برای سلامت نه تنها مردم ایران، بلکه کل منطقه می‌دانند.

ایران همچنین میزبان میلیون‌ها مهاجر افغان (قانونی یا غیرقانونی) است که تحت تاثیذ حملات نظامی اخیر قرار گرفته‌اند. به‌عنوان یکی از اولین تحولات پس از جنگ دوازده روزه، تعداد قابل توجهی از مهاجران افغان در ایران اکنون یا تحت فشار یا به انتخاب خود در حال ترک کشور هستند. این روند ناشی از ترکیبی از ناامنی، تشدید اخراج‌های اجباری و بدتر شدن شرایط اقتصادی در ایران است. این تحولات وضعیت شکننده انسانی افغانستان، به‌ویژه برای زنان و کودکان را هم بدتر کرده است.

به عقیده دکتر مرادی و همکارانش در این مقاله، چه برای منطقه و چه برای جهان، عواقب و پیامدهای بالقوه برای امنیت، ثبات اقتصادی و همبستگی اجتماعی، عمیق و غیرقابل پیش‌بینی هستند. گرچه اقدامات دیپلماتیک اخیر ممکن است راهی برای کاهش تنش‌ها ارائه دهند، اما وضعیت کلی همچنان شکننده است و تضمین سلامت، عزت و رفاه جمعیت ایران نیازمند نه ‌تنها پایان خشونت، بلکه سرمایه‌گذاری پایدار در راه‌ حل‌های صلح‌آمیز و تقویت تاب‌آوری در برابر درگیری‌های آینده است.

@Scientometric