در توییتر روایت یک داستان واقعی و و قدیمی از سال ۲۰۲۱ را دیدم (لینک)که نشان می‌دهد حتی درمان‌هایی که سال‌ها به‌عنوان «استاندارد مراقبت» پذیرفته شده‌اند، ممکن است با بررسی دقیق‌تر در قالب کارآزمایی بالینی تصادفی (RCT) به چالش کشیده شوند و تغییر کنند. نکته مهم‌تر این که گاهی گوش دادن جدی به بیماران می‌تواند به ایده‌هایی منجر شود که واقعا باعث تغییر در practice شوند.

تا اوایل دهه ۲۰۰۰، دوز بالای دگزامتازون (High-dose dexamethasone) بخش ثابت شیمی‌درمانی در مولتیپل میلوما بود. بسیاری از پزشکان، از جمله متخصصانی که دهه‌ها با این بیماران کار کرده بودند، تصور می‌کردند این دوز بالا ضروری است و آسیب جدی ایجاد نمی‌کند. اما یک بیمار به نام «مایک کتز» این تصور را به چالش کشید.

مایک کتز سال‌ها با میلوما زندگی کرده بود و علاوه بر تجربه شخصی، نقش فعالی در گروه‌های حمایتی بیماران و کمیته‌های ملی داشت. او با هزاران بیمار در ارتباط بود و از نزدیک می‌دید که بیماران چقدر از عوارض شدید دگزامتازون رنج می‌برند. وقتی پژوهشگران درباره طراحی «ترکیب‌های هیجان‌انگیز جدید» دارویی صحبت می‌کردند، مایک حرف ساده‌ای زد: مشکل اصلی بیماران دگزامتازون است. داروهای جدید وقتی فایده دارند که بیمار بتواند آن‌ها را تحمل کند.

او پیشنهاد داد یک کارآزمایی تصادفی انجام شود: مقایسه دگزامتازون با دوز بالا (استاندارد رایج) در برابر دوز پایین، در عصر داروهای جدید. این پیشنهاد برای بسیاری از پژوهشگران جذاب نبود. بعد از ۴۰ سال انتظار برای داروهای جدید، چرا باید دوز یک داروی قدیمی را بررسی کرد؟ با این حال، به تجربه و نگاه مایک به بیماران احترام گذاشته شد و در نهایت با سختی، این کارآزمایی در چارچوب گروه‌های ملی و با حمایت NCI تصویب شد.

نتیجه شگفت‌انگیز بود. این مطالعه سریع‌تر از هر کارآزمایی ملی دیگری در میلوما جذب بیمار کرد. و مهم‌تر از آن، نشان داد که مرگ‌ومیر در بازوی دگزامتازون با دوز بالا به‌طور معنی‌داری بیشتر است. در یک سال، ۹۶٪ بیماران در گروه دوز پایین زنده بودند، در حالی که این عدد در گروه دز بالای «استاندارد مراقبت» فقط ۸۷٪ بود. علاوه بر آن، عوارض جدی از جمله لخته‌های خونی نیز در گروه دوز پایین کمتر بود.

این یافته‌ها منجر به تولد رژیم معروف Lenalidomide + low-dose dexamethasone شد: رژیمی که با نام Rd شناخته می‌شود و حرف کوچک «d» دقیقا به معنای دز پایین دگزامتازون است. این تغییر ساده نه‌تنها جان بسیاری از بیماران را نجات داد، بلکه امکان ساخت رژیم‌های سه‌دارویی و چهاردارویی مؤثرتر و قابل‌تحمل‌تر را فراهم کرد. امروز Rd ستون فقرات بسیاری از درمانهای میلوماست.

این کارآزمایی در Lancet Oncology در ژانویه ۲۰۱۰ منتشر شد (لینک) و به یکی از پراستنادترین مقالات حوزه میلوما تبدیل شد (بیش از ۱۰۰۰ استناد). مایک کتز به‌عنوان نویسنده مقاله حضور داشت. او سال‌ها بعد درگذشت، اما میراثش باقی ماند. ASCO در سال ۲۰۱۴ با اعطای جایزه Partners in Progress از او تقدیر کرد (لینک).

این داستان یادآوری مهمی است:: تجربه بالینی به‌تنهایی همیشه برای دیدن آسیب کافی نیست. بدون RCT، حتی درمان‌های جاافتاده و «بدیهی ممکن است جان بیماران را به خطر بیندازند. شاید مهم‌ترین درس این باشد که گاهی نجات جان بیماران نه از ایده‌های هیجان انگیز، بلکه از گوش دادن جدی به صدای بیماران شروع می‌شود.

@Scientometric