چطور می شود کسی به خاطر کمک به توسعه واکسن mRNA، جایزه نوبل پزشکی بگیرد اما فرد دیگری که سابقه حمایت از منع ورود واکسن mRNAدارد، سرآمد علمی معرفی شود؟

هفته قبل، جایزه نوبل پزشکی به دو نفر تعلق گرفت که با فعالیتهایشان به توسعه واکسن mRNA کمک کرده اند. در ایران حالا ظاهرا چند روز قبل دکتر قناعتی، رئیس دانشگاه علوم پزشکی تهران، به عنوان یکی از 110 سرآمد علمی کشور در سال 1402 معرفی شده و مورد تجلیل قرار گرفته اند. (اینجا و اینجا) ایشان از افرادی بودند که نامه معروف به 2500 پزشک را امضا کرده بودند و از منع ورود برخی واکسنهای کووید-19 از برخی کشورها حمایت کرده بودند. این حمایت از عدم ورود در حالی صورت گرفته بود که مقالات مطالعات حیوانی و انسانی (فاز یک تا سه) از واکسن mRNA در معتبرترین مجلات علمی دنیا منتشر شده بود و علاوه بر آن معتبرترین رگولاتورهای جهان شامل FDA، WHO و EMA به این واکسن مجوز مصرف داده بودند.

به این ترتیب مردم ایران از یکی از پلتفورمهای واکسن کووید با بیشترین تاثیرگذاری محروم شدند. در حالی که با وجود کمبود واکسن در دنیا، چند بار در طول پاندمی می توانستند به این واکسنها دسترسی پیدا کنند. جدای از تاثیرگذاری بیشتر، اینگونه رفتارها باعث دیرتر شروع شدن واکسیناسیون در ایران شد. فاکتوری که در مطالعه خودمان (پیش مقاله) نشان دادیم که چقدر در افزایش مرگ و میر نسبت به کشورهایی که زودتر واکسیناسیون را شروع کرده اند، موثر بوده است.

بادمان هست که یکی از عواملی که کنگره SIU، اعطای جایزه شغلی ممتاز به دکتر ناصر سیم فروش را جهت بررسی بیشتر به تعویق انداخت، امضای همین نامه بود. صرف نظر از دستورالعمل‌های چنین انتخاب‌هایی، نمی شود از کسی که مخالف روش علمی عمل کرده و با این مخالفتش باعث آسیب به سلامت مردم و از بین بردن اعتماد به علم شده تقدیر علمی کرد و به او جایزه علمی داد. اگر قرار است جایزه ای بدهید نام علم را از آن بردارید. باید از نهاد علمی محافظت کرد که ما پناهی جز علم نداریم.
البته که شاید این رفتارها خیلی جای تعجب هم نداشته باشد، چرا که مثلا یکی از امضا کنندگان این نامه، بعدا وزیر بهداشت کشور شدند.

پی نوشت: 110 سرآمد علمی کشور معرفی شده اند. متاسفانه به لیست کامل این افراد دسترسی ندارم و ممنون می شوم اگر کسی بتواند در پیدا کردن این لیست به من کمک کند.

@Scientometric