💢 چگونه ممکن است خورشید و ماه باعث زمین لرزه شوند ؟

ماه و خورشید عامل اصلی وقوع زلزله نیستند، اما کشش گرانشی آن‌ها ممکن است در شرایط خاص، به حرکت گسل‌هایی که از قبل تحت فشار قرار داشته‌اند، کمک کند.

پژوهشی با عنوان «محدودیت‌های نظری درباره تحریک زمین‌لرزه‌های آهسته بر اثر نیروهای کشندی» نشان می‌دهد که کشش گرانشی ماه و خورشید، در شرایطی خاص، می‌تواند لغزش را در برخی گسل‌ها تحریک کند. نیروی گرانشی خورشید و ماه علاوه بر ایجاد جزرومد در اقیانوس‌ها، پوسته جامد زمین را نیز اندکی می‌کشد و می‌فشارد.

این تغییرات که «تنش کشندی» نام دارند، بسیار کوچک‌اند‌، در حد چند کیلوپاسکال و قابل‌مقایسه با فشار ملایم دست‌. با این حال، مشاهده شده است که در برخی گسل‌ها می‌توانند زمین‌لرزه‌های آهسته را تحریک کنند. 

پژوهشگران برای بررسی چگونگی این اثر از یک مدل رایانه‌ای گسل استفاده کردند. نتیجه مدل نشان می‌دهد اگر دوره تکرار تنش کشندی با مقیاس زمانی واکنش طبیعی گسل هماهنگ باشد، گسل ممکن است به آن حساس‌تر شود.

نویسندگان این اثر را به پدیده تشدید تشبیه می‌کنند: همان‌طور که هل دادن آرام تاب با آهنگ مناسب می‌تواند دامنه حرکت آن را بیشتر کند، تغییرات ضعیف اما تکرارشونده تنش نیز ممکن است سرعت لغزش یک گسل حساس را افزایش دهند.

بنابراین  خورشید و ماه تنش زمین‌ساختی را که در گسل‌ها انباشته می‌شود ایجاد نمی‌کنند، اما نیروهای کشندی ممکن است در شرایط مناسب، زمان یا شدت لغزش گسلی را که از پیش آماده لغزش است، تغییر دهند.

مدل پژوهش نشان می‌دهد این رویدادهای لغزشی بسته به ویژگی‌های گسل، دامنه و دوره تناوب تغییرات تنش، می‌توانند آهسته یا سریع باشند. این تغییرات در مقیاس روزمره مشهود نیستند، اما برای گسل‌هایی که تحت فشار شدید قرار دارند می‌توانند اهمیت پیدا کنند.

گسل‌ها شکستگی‌هایی در پوسته زمین‌اند که دو سوی آن‌ها امکان حرکت نسبت به یکدیگر را دارند. در برخی از این گسل‌ها، حرکت صفحات زمین‌ساختی به‌تدریج فشار زیادی ایجاد می‌کند و سنگ‌ها را به نقطه‌ای نزدیک می‌کند که لغزش امکان‌پذیر شود.

زلزله‌هایی که شاید هیچ‌کس احساس نکند

تمرکز این پژوهش بر نوع خاصی از فعالیت زمین‌ساختی به نام «زمین‌لرزه آهسته» است. برخلاف زلزله‌های معمول که لغزش گسل و آزاد شدن انرژی در مدت کوتاهی رخ می‌دهد و می‌تواند زمین را به‌شدت بلرزاند، در زمین‌لرزه‌های آهسته این حرکت ممکن است روزها یا هفته‌ها ادامه داشته باشد.

در چنین حالتی، بخش‌هایی از گسل به‌آرامی از کنار یکدیگر می‌لغزند و در سطح زمین ممکن است اصلا لرزش شدیدی احساس نشود. همین ویژگی باعث شده است مطالعه این پدیده برای شناخت رفتار گسل‌ها اهمیت زیادی داشته باشد، زیرا بخشی از تغییرات در اعماق زمین می‌تواند مدت‌ها بدون نشانه آشکاری در سطح ادامه پیدا کند.

این یافته چه کمکی به تشخیص زلزله‌ می‌کند؟

درک پدیده تشدید به دانشمندان امکان می‌دهد روزهای مشخصی از ماه را که کشش گرانشی در آن‌ها به اوج می‌رسد، تعیین کنند. گروه‌های امداد و مدیریت بحران می‌توانند از این داده‌ها برای محدود کردن بازه‌های زمانی «پرخطر» جابه‌جایی احتمالی صفحات زمین‌ساختی استفاده کنند.

این یافته‌ها همچنین به دانشمندان امکان می‌دهد میزان حساسیت برخی گسل‌ها به نیروهای کشندی را مشخص کنند تا بتوانند وضعیت آن‌ها را از سطح زمین زیر نظر بگیرند و آمادگی لازم را به دست آورند.این یافته‌ها می‌توانند توضیح دهند چرا بعضی گسل‌ها به نیروهای بسیار ضعیف کشندی حساس‌اند و بعضی دیگر چنین حساسیتی ندارند.

مقایسه زمان وقوع زمین‌لرزه‌های آهسته با چرخه تنش کشندی نیز ممکن است به پژوهشگران کمک کند ویژگی‌هایی مانند مقاومت اصطکاکی گسل را بهتر براورد کنندبا این حال، یافته‌های این مطالعه به معنای آن نیست که اکنون می‌توان زمان وقوع یک زلزله بزرگ را از روی موقعیت ماه و خورشید پیش‌بینی کرد.

آنچه این پژوهش ارائه می‌دهد، راهی برای بررسی دقیق‌تر یکی از نیروهای کوچکی است که شاید بر زمان لغزش گسل‌های تحت فشار، که انرژی لازم برای حرکت آن‌ها طی سال‌ها و حتی قرن‌ها درون پوسته زمین انباشته شده است، اثر بگذارد.

https://insiderpaper.com/sun-and-moon-may-help-trigger-earthquakes/

🆔@ScientificDialectics