اختلال اجتناب/محدودیت دریافت غذا یا ARFID نوعی اختلال خوردن است که می‌تواند شبیه بدغذایی شدید به نظر برسد؛ اما برخلاف اختلالاتی مانند بی‌اشتهایی عصبی، معمولاً ارتباطی با نگرانی درباره وزن یا شکل بدن ندارد.
این اختلال اغلب از کودکی شروع می‌شود و برخلاف بدغذایی معمولی، ممکن است تا بزرگسالی ادامه پیدا کند. بر اساس یک گزارش FAIR Health، موارد ثبت‌شده این اختلال بین سال‌های ۲۰۱۸ تا ۲۰۲۲ حدود ۳۰۵ درصد افزایش یافته است. البته این افزایش لزوماً به معنای افزایش واقعی شیوع نیست و احتمالاً بخشی از آن به شناخته‌شدن و تشخیص بیشتر این اختلال مربوط می‌شود. این اختلال در سال ۲۰۱۳ وارد DSM-5 شد.مطالب بیشتر
سه الگوی اصلی برای این اختلال شناخته شده است:
حساسیت شدید به بو، مزه، بافت یا ظاهر غذا؛ ترس از پیامدهایی مانند خفگی یا استفراغ؛ و بی‌علاقگی یا اشتهای بسیار پایین. یک فرد ممکن است هم‌زمان بیش از یکی از این الگوها را داشته باشد.
پژوهش‌ها نشان می‌دهند این اختلال فقط یک رفتار غذایی نیست و با تفاوت‌هایی در عملکرد مغز و زیست‌شناسی بدن همراه است. برای نمونه، افراد مبتلا ممکن است در حالت ناشتا سطح بالاتری از هورمون کوله‌سیستوکینین (CCK) داشته باشند؛ هورمونی که در ایجاد احساس سیری نقش دارد.
در نوع مبتنی بر ترس، هنگام مشاهده غذا فعالیت آمیگدال، ناحیه‌ای مهم در پردازش ترس و هیجان، افزایش می‌یابد. در نوع حسی نیز فعالیت بخش‌های حسی مغز بیشتر گزارش شده است. در مقابل، افرادی که علاقه بسیار کمی به غذا دارند، هنگام مواجهه با غذا فعالیت پایین‌تری در هیپوتالاموس نشان می‌دهند؛ ناحیه‌ای که در تنظیم اشتها نقش دارد.
این اختلال با برخی شرایط دیگر، از جمله ADHD، اوتیسم، OCD، اضطراب و افسردگی نیز ارتباط دارد. علائم آن در بزرگسالان مبتلا به بعضی اختلالات گوارشی مانند سندرم روده تحریک‌پذیر نیز شایع‌تر است.
نقش ژنتیک نیز قابل‌توجه است. برآوردهای پژوهشی، وراثت‌پذیری این اختلال را حدود ۷۹ درصد نشان می‌دهند؛ رقمی بالاتر از برآوردهای مربوط به بی‌اشتهایی عصبی، پرخوری عصبی و اختلال پرخوری. دوقلوهای همسان نیز نسبت به دوقلوهای غیرهمسان احتمال بیشتری دارند که هر دو به این اختلال مبتلا باشند.
محدودیت شدید غذایی می‌تواند به کمبود ویتامین‌ها و مواد معدنی و در موارد شدید به سوءتغذیه منجر شود. در کودکان، کمبود ویتامین‌های B1، B2، C و K و همچنین آهن، روی و پتاسیم گزارش شده است. در نوجوانان و مردان جوان نیز کاهش ضربان قلب و سایر پیامدهای ناشی از سوءتغذیه ممکن است رخ دهد.
پیامدهای این اختلال فقط جسمی نیست. کودکان ممکن است به دلیل رژیم غذایی محدود خود مورد تمسخر قرار بگیرند یا از رفتن به مهمانی و اردو اجتناب کنند. در بزرگسالان نیز ترس از قضاوت دیگران می‌تواند مشکلات اجتماعی قابل‌توجهی ایجاد کند.
خوشبختانه این اختلال قابل درمان است. یکی از روش‌های مورد توجه، درمان شناختی‌رفتاری اختصاصی ARFID یا CBT-AR است که با مواجهه تدریجی فرد با غذاها و ویژگی‌های حسی مورد اجتناب کار می‌کند. خانواده‌درمانی، آموزش تغذیه و درمان مشکلاتی مانند اضطراب یا افسردگی نیز بسته به شرایط فرد ممکن است به کار گرفته شوند.
پژوهش‌ها نشان می‌دهند مداخله زودهنگام اهمیت زیادی دارد؛ زیرا الگوهای محدودکننده غذایی می‌توانند با گذشت زمان تثبیت شوند و تغییر دادن آنها دشوارتر شود.
بنابراین، هر کودکی که «بدغذا» به نظر می‌رسد لزوماً لوس یا سخت‌گیر نیست. گاهی پشت این رفتار، یک اختلال پیچیده عصبی‌ـ‌روانی قرار دارد که نیازمند تشخیص و درمان تخصصی است.
💡اتاق گفتگوی علم و آگاهی
منبع: NatGeo
#اختلالات‌خوردن
#علوم‌اعصاب
#روان‌پزشکی
#سلامت