🔺 سرسبزی فریبنده ساوانا: دی‌اکسید کربن چگونه رشد علفزارهای آفریقا را ۲۸ درصد افزایش داده است؟

🔹 افزایش سطح دی‌اکسید کربن جو ناشی از فعالیت‌های انسانی، اکوسیستم‌های سیاره را با سرعتی فراتر از تصور تغییر می‌دهد. سال‌ها تصور می‌شد که پوشش گیاهی غالب ساواناهای آفریقا در برابر افزایش این گاز نفوذناپذیر است. اما پژوهشی ۳۲ ساله در پارک ملی کروگر که در ژورنال معتبر Nature به چاپ رسیده، این باور قدیمی را دگرگون کرده و نشان می‌دهد میزان رشد علف‌های وحشی ساوانا طی سه دهه گذشته ۲۸ درصد افزایش یافته است؛ تغییری بزرگ که پشت چهره سرسبز خود، خطرات اکولوژیک جدیدی پنهان دارد.

❕ گیاهان C4 و باور قدیمی زیست‌شناسان چه بود؟
بیشتر علف‌های وحشی ساوانا از نوع خاصی از فتوسنتز به نام «فتوسنتز C4» بهره می‌برند. این گیاهان دارای سازوکار زیستی منحصربه‌فردی هستند که کربن را درون سلول‌های برگ متراکم می‌کند؛ به همین دلیل دانشمندان فکر می‌کردند ظرفیت جذب کربن این گیاهان پیش از این تکمیل شده و $CO_2$ اضافی اثری بر آنها ندارد. اما نکته کلیدی در «مدیریت آب» نهفته بود: افزایش دی‌اکسید کربن هوا باعث می‌شود روزنه‌های برگ گیاه کمتر باز شوند و در نتیجه، گیاه هنگام دریافت کربن، آب بسیار کمتری تبخیر کند. در محیط‌های خشک، همین صرفه‌جویی حیاتی در آب، جهش تولید گیاهی را رقم زده است.

🔹 این بررسی نشان داد که بیشترین میزان رشد در خشک‌ترین بخش‌های ساوانا رخ داده است. با این حال، افزایش رویش علف‌ها در اکوسیستمی که نیمی از مساحت قاره آفریقا را در بر می‌گیرد، لزوماً خبر خوشایندی برای محیط‌زیست نیست و تعادل اکولوژیک را از چندین جهت برهم می‌زند.

❕ آیا این رشد چشمگیر به مهار گرمایش زمین کمک می‌کند؟
پاسخ علم «خیر» است. علف‌های ساوانا منبع پایداری برای ذخیره درازمدت کربن نیستند؛ این گیاهان یا توسط جانوران خورده می‌شوند، یا می‌پوسند و یا در آتش‌سوزی‌های فصلی می‌سوزند و تمام کربن جذب‌شده را دوباره به جو پس می‌دهند. ذخیره‌سازی واقعی زمانی رخ می‌دهد که کربن به لایه‌های عمقی خاک و ریشه‌ها منتقل شود، در حالی که این تحقیق نشان داد حجم ریشه‌های زیرزمینی تغییری نکرده است. افزون بر این، رشد سریع‌تر باعث افت ارزش غذایی (کاهش نسبت نیتروژن و پروتئین) در بافت علف‌ها شده و حجم انبوه گیاهان خشک، سوخت لازم برای آتش‌سوزی‌های گسترده‌تر و سهمگین‌تر را مهیا می‌کند.

🔹 دانشمندان هشدار می‌دهند که برای مدیریت محیط‌زیست و پارک‌های حیات‌وحش دیگر نمی‌توان تنها بر الگوهای بارش و دما تکیه کرد. مولکول‌های دی‌اکسید کربن به شکلی مستقل در حال بازآرایی شاکله حیات در علفزارها هستند و نشان می‌دهند که ردپای دستکاری انسان در جو زمین، هیچ گوشه دست‌نخورده‌ای باقی نگذاشته است.

[منبع]
🆔 @Science_Focus
#تغییرات_اقلیمی #محیط_زیست #اکولوژی #زیست_شناسی #ساوانا #Nature