📣 #مدرسه_تهران برگزار می‌کند:

«سرمایه اثر مارکس؛ خوانشی رتوریکال»


✍ دکتر رضا صمیم:
● چرا سرمایه را باید به مثابه اثری هنری خواند؟
[طرح درس / ویدئو معرفی]

برای مارکسیسم ایرانی (فارسی)، که هنوز به شدت متاثر از تفسیرهای «حزبی» به جا مانده از سنت مارکسیستی- لنینیستی حاکم بر نظام شوروی در نیمه نخست قرن بیستم میلادی است، سخن گفتن از «سرمایه به مثابه اثر هنری» و «مارکس در مقام هنرمندی ویرتئوز» بیشتر به توطئه‌ای لیبرال- سرمایه‌دارانه علیه تمام سنت انقلابی چپ شبیه است تا ادعایی روشنگرانه و محققانه. برای این تفسیرهای حزبی، مارکسیسم، علمی متقن است و نمی‌توان آن را به هنر «تقلیل» داد (و چه معنای پارادوکسیکالی در این کلمه تقلیل نهفته است!!) این در حالی است که مارکس، خود، در نامه‌ای خطاب به انگلس و در واکنش به گلایه‌های او از طولانی‌شدن فرآیند نگارش کتاب سرمایه می‌نویسد: «سرمایه یک کتاب علمی مانند کتاب‌های دیگر نیست. برتری نوشته‌های من در آن است که آنها مانند یک اثر هنری یک کل را تشکیل می دهند» (از نامه های مارکس به انگلس ژوییه 1865 به نقل از رانسیر). ژاک رانسیر، که شاید بتوان او را شریف ترین نجات‌دهنده مارکس از دستان مارکسیسم حزبی تلقی کرد، بلافاصله بعد از این نقل قول می‌نویسد: «مارکس آنچه را شرط بلاغ بوده در اینجا گفته است! کار او در مقام هنرمند نمی‌تواند مانند لغت شناس‌ها و مولفان فرهنگنامه‌ها باشد». 
از نظر رانسیر که راهنمای من در خوانش کتاب سرمایه در این درسگفتار است کتاب مارکس قطعا یک اثر هنری است. این بدان معناست که نمی‌توان و نباید آن را صرفا یک تحلیل علمی یا اقتصادی در نظر گرفت. سرمایه در حقیقت شکلی از روایت است، یک ابژه زیباشناختی است که ادراک را شکل می‌دهد و دانش موجود را مجددا سازمان می‌بخشد. «نقد اقتصاد سیاسی» هم که دانش برآمده از انقلاب هنری سرمایه است متحول‌کردن دانش اقتصاد است، این بار به نحوی که بتوان از آن در نقد جامعه بورژوایی بهره برد. 
در سرمایه ما با شکلی از «مونتاژ ادبی» روبروییم. مارکس در این کتاب چونان هنرمندی ویرتئوز عناصر مختلفی چون داده‌های اقتصادی، نمونه‌های تاریخی، استدلال‌های فلسفی و تصویرسازی‌های دراماتیک را ترکیب می‌کند تا شیوه‌ای جدید برای تفکر درباره جامعه سرمایه‌داری ایجاد کند. 
هنر همان‌گونه که رانسیر می‌گوید راهی است برای بازتوزیع امر محسوس (ادراک پذیر). با هنر می‌توان از نظم موجود فراتر رفت و چیزهایی را که در نظم موجود گفتنی، دیدنی و اندیشیدنی نیست، گفتنی، دیدنی و اندیشیدنی کرد. در همین معناست که سرمایه یک اثر هنری انقلابی است چرا که ما را از دل نظم مستقر بیرون می کشد و آنچه را در نظم مستقر بی‌ارزش جلوه می‌کند با ارزش نشان می‌دهد. پس نقد مارکس از سرمایه‌داری را نمی توان صرفا یک گفتمان علمی- عقلانی دانست این نقد علاوه بر آنکه معقول است مداخله‌ای عاطفی- تخیلی نیز به شمار می‌آید. مارکس در سرمایه از استعاره‌های دراماتیک (مانند خون آشام در حال مکیدن خون کارگران)، تکنیک‌های روایی و کنار هم قراردادن موتیف‌های گوناگون که بیشتر شبیه استراتژی‌های هنری است استفاده می‌کند. به همین دلیل است که برای درک کاری که مارکس در سرمایه می‌کند «باید» آن را به مثابه اثری هنری خواند. چون فقط در این صورت است که دیگر کتاب سرمایه، صرفا «توضیح» چگونگی مناسبات اقتصادی در جامعه سرمایه‌داری نخواهد بود بلکه درک ما را از سرمایه‌داری در مقام شکلی از مناسبات اقتصادی تغییر خواهد داد.

۵ جلسه‌ ( ۶۰۰ دقیقه)، ۵۰۰,۰۰۰ تومان
دوشنبه‌ها، ساعت ۱۸ تا ۲۰
از ۶ اسفندماه

📮 برای ثبت‌نام به آیدی زیر مراجعه کنید:
🔗 @Pouya_teh_82