❎ به بهانه روز جهانی معلم؛ آیا شرایط معلم، شایسته مسئولیتی است که از او انتظار داریم؟

✍️منوچهر کلهر

▫️روز جهانی معلم، فرصتی است برای اندیشیدن به یک پرسش اساسی؛ جامعه و نظام آموزشی تا چه اندازه شرایطی فراهم کرده‌اند که معلم بتواند وظیفه حرفه‌ای خود را با کیفیت، امنیت و شأن شایسته انجام دهد؟

▫️امسال، روز جهانی معلم اهمیتی دوچندان دارد. یونسکو این مناسبت را هم‌زمان با شصتمین سال توصیه‌نامه مشترک یونسکو و سازمان بین‌المللی کار درباره جایگاه معلمان برگزار می‌کند و شعار سال ۲۰۲۶ را «ایستادن در کنار معلمان؛ ۶۰ سال حفاظت از حرفه معلمی، ارتقای جایگاه آن و ساختن آینده‌های ما» قرار داده است.

▫️از این منظر، سخن گفتن از معلمان ایران نیز نباید به عبارت‌های کلی مانند معلم، سازنده آینده کشور است و معلمی شغل ارزشمند است محدود شود. اگر معلم سازنده آینده است، باید درباره شرایط امروز او نیز سخن گفت.

▫️معلم ایرانی با مجموعه‌ای از مسائل به‌هم‌پیوسته روبه‌روست؛ کاهش قدرت خرید و دشواری تأمین معیشت، افزایش حجم کار، فشارهای اداری، تراکم کلاس‌ها، کمبود امکانات آموزشی، فاصله میان مسئولیت‌های حرفه‌ای و اختیار تصمیم‌ گیری، ضرورت آموزش و توانمندسازی مستمر، و نیاز به امنیت و آرامش حرفه‌ای.

▫️این مسائل صرفاً مطالبات صنفی نیستند؛ مستقیماً با کیفیت آموزش و آینده دانش‌آموزان ارتباط دارند. یونسکو نیز تأکید کرده است که شرایط کاری معلمان، بخشی از شرایط یادگیری دانش‌آموزان است و حقوق ناکافی، حجم کار بالا و شرایط نامناسب کاری می‌تواند به کاهش جذابیت حرفه و خروج نیروهای توانمند از آن منجر شود.

▫️همچنین در کشورمان نیز باید از یک نگاه سنتی فاصله گرفت؛ نگاهی که گاهی از معلم انتظار دارد با فداکاری شخصی، ضعف‌های ساختاری نظام آموزشی را جبران کند. معلم فداکار است، اما فداکاری نباید جایگزین سیاست‌گذاری درست شود.

▫️‌معلم به جایگاه اجتماعی، حقوق و مزدی متناسب با مسئولیت، محیط کاری مناسب، فرصت رشد حرفه‌ای، امنیت شغلی، مشارکت واقعی در تصمیم‌های آموزشی و احترام به استقلال حرفه‌ای خود نیاز دارد.

▫️همچنین شنیدن صدای معلمان نباید صرفاً به مناسبت روز معلم اتفاق بیفتد. سیاست آموزشی زمانی می‌تواند موفق باشد که معلم، که در خط مقدم اجرای آن سیاست قرار دارد، در فرایند تصمیم‌سازی نیز صاحب صدا و نقش باشد.

▫️روز جهانی معلم، روز ستایش بی‌هزینه از معلم نیست؛ روز سنجش مسئولیت سیاستگذاران در برابر معلم است.

▫️اگر از معلم انتظار داریم دانش‌آموزانی نمازخوان، خلاق، مسئول، اخلاق‌مدار، پرسشگر و توانمند تربیت کند، باید نخست خودِ نظام آموزشی را به محیطی تبدیل کنیم که در آن معلم احساس ارزشمندی، امنیت، اثرگذاری و امید به آینده داشته باشد.

▫️در چنین نگاهی، دفاع از شأن معلم به معنای تقابل با نظام آموزشی نیست؛ برعکس، دفاع از معلم، دفاع از کیفیت آموزش، حقوق دانش‌آموز و آینده جامعه است. پس در روز جهانی معلم، شاید بهتر باشد بپرسیم: آیا شرایطی را که برای معلم فراهم کرده‌ایم، شایسته مسئولیتی هست که از او انتظار داریم؟

@SchoolBank