۴. دیورند؛ زخمی که بسته نشده: پاکستان آن را مرز قطعی می‌داند؛ طالبان آن را مسئله‌ای حل‌شده نمی‌داند. این اختلاف هنوز زنده است.

۵. «لر و بر»؛ واژه‌ای که سیاست اسلام‌آباد آنرا بر نمی‌تابد: هرگاه هویت و همبستگی پشتون‌های دو سوی دیورند برجسته شود، نگرانی پاکستان از داخل مرزهای خودش، آغاز می‌شود.

۶. طالبان از «متحد کوچک» و یک گروه نیابتی، به «قدرت حاکم» تبدیل شده‌اند: رابطه‌ای که پاکستان در گذشته مدیریت می‌کرد، و فرمان می‌داد امروز دیگر رابطه سابق نیست.

۷. حافظه بازداشت و مداخله: طالبان گذشته پاکستان را فراموش نکرده‌اند؛ حمایت‌های گذشته و در کنار آن فشارها، بازداشت‌ها، تحقیر توهین تذلیل ، در حافظه آنان باقی مانده است. و هضم آن در کوتاه مدت بر طالبان آسان نبست.

۸. پشتون‌های پاکستان؛ نگرانی داخلی اسلام‌آباد: افغانستان تحت سلطه طالبان با اکثریت مطلق پشتونی برای پاکستان فقط یک بحث هم‌جواری نیست؛ هر تحول سیاسی در کابل می‌تواند در جامعه پشتون پاکستان بازتاب قابل ملاحظه داشته باشد. و این زنگ خطریست که هر ازگاهی احتمالاً به صدا دراید.

۹. افسانه نفوذ مطلق فرو ریخته است: پاکستان سال‌ها خود را صاحب نفوذ ویژه بر طالبان می‌دانست؛ رفتار طالبان پس از ۲۰۲۱ نشان داد که نفوذ با کنترل یکی نیست. پاکستان به غرب اطمینان داده بود که افغانستان را توسط طالبان به معیار‌های که خواست آانان است مدیرت خواهد کرد امروز قضیه برعکس شده است.

۱۰. انحصار تجاری پاکستان در حال شکستن است: افغانستان راه‌های دیگری به ایران، آسیای مرکزی، چین و دیگر بازارها پیدا کرده است؛ وابستگی اقتصادی یعنی اهرم فشار، و این اهرم در حال ضعیف‌شدن است.

۱۱. ایران؛ رقیب در حیاط خلوت پاکستان: گسترش روابط طالبان با ایران، نفوذ اقتصادی و ترانزیتی اسلام‌آباد را بیشتر به چالش می‌کشد.

۱۲. معادن و اقتصاد؛ رقابت تازه: افغانستان تحت سلطه طالبان دیگر فقط حوزه نفوذ پاکستان نیست؛ چین، ایران، هند، کشورهای آسیای مرکزی و خلیج نیز برای سهم خود وارد میدان شده‌اند.

۱۳. نفوذ مذهبی هم در حال جابه‌جایی است: دیروز بخشی از مرکز ثقل آموزش مذهبی و فتوا افغانستان در مراکز مذهبی و مدارس پاکستان بود؛ امروز قندهار می‌خواهد مرکز تصمیم‌گیری مذهبی باشد.

۱۴. ترس بزرگ‌تر از TTP: اگر اختلاف امنیتی به رقابت سیاسی تبدیل شود، پاکستان برای فشار بر طالبان سراغ مخالفان و ظرفیت‌های سیاسی و اجتماعی افغانستان خواهد رفت؛ و آن‌وقت دعوای دو طرف از مرزها فراتر می‌رود. حقیقت تلخ این است:

پاکستان با طالبان فقط بر سر TTP نمی‌جنگد؛ بر سر نفوذ، امنیت، دیورند، هند، اقتصاد و آینده افغانستان اختلاف دارد. طالبان نیز با یک انتخاب روبه‌رو هستند:

یا رابطه با پاکستان را بر پایه وابستگی گذشته ادامه دهند، که برای شان دشوار و در مواردی نا ممکن شده است و یا رابطه‌ای مبتنی بر استقلالیت و منافع متقابل، که قطعاً برای پاکستان قابل قبول نخواهد بود. تفصیل و شرح این موارد را بعداً شریک خواهم کرد.