سیاست جدید Springer Nature در استفاده از هوش مصنوعی در نشر علمیSpringer Nature در راهنمای جدید خود برای استفاده از هوش مصنوعی در پژوهش و فرایندهای سردبیری و انتشار علمی رویکردی مبتنی بر ریسک را مطرح کرده است
✍پیام اصلی این سیاست آن است که مسئله صرفاً این نیست که آیا از هوش مصنوعی استفاده شده است بلکه مهم است هوش مصنوعی چگونه در چه مرحلهای تا چه اندازه و با چه تأثیری بر قضاوت علمی مورد استفاده قرار گرفته است
✅بر اساس این رویکرد استفاده از هوش مصنوعی را میتوان از نظر میزان ریسک در
سه سطح Green و Amber و Red در نظر گرفت
✅
Green استفاده کمریسک و کمکیاستفاده از هوش مصنوعی برای بهبود و ویرایش زبان ترجمه پیشنهاد ساختار و قالببندی سازماندهی و شفافسازی متن و برخی فعالیتهای فنی مانند پاکسازی دادهها در این سطح قرار میگیرد
در این نوع استفاده هوش مصنوعی نباید جایگزین قضاوت علمی انسان شود و مسئولیت نهایی محتوای علمی همچنان بر عهده پژوهشگر است
🌔
Amber استفاده تحلیلی یا تفسیریدر این سطح هوش مصنوعی ممکن است در فرایندهای تحلیلی یا تفسیری نقش داشته باشد برای مثال میتواند در پیشنهاد روشهای تحلیلی یا تجربی شناسایی الگوها در تحلیلهای اکتشافی پیشنهاد آزمونهای آماری مقایسه نتایج با مطالعات پیشین یا کمک به توضیح خروجی مدلهای آماری مورد استفاده قرار گیرد
این نوع استفاده لزوماً ممنوع نیست اما مستلزم نظارت انسانی راستیآزمایی مستقل و شفافیت درباره نقش هوش مصنوعی است
پژوهشگر باید بتواند صحت روش تحلیل تفسیر نتایج و استنتاج علمی را به صورت مستقل ارزیابی و تأیید کند
❌
Red استفاده جایگزینکننده یا پرریسکاستفاده از هوش مصنوعی زمانی در سطح پرریسک قرار میگیرد که جایگزین مسئولیت و تخصص انسانی شود یا تمامیت علمی و محرمانگی پژوهش را به خطر اندازد
از جمله موارد پرریسک میتوان به تولید داده نتایج یا منابع جعلی ارائه محتوای تولیدشده توسط هوش مصنوعی به عنوان حاصل کار انسانی بدون شفافیت واگذاری بخش اصلی استدلال علمی به هوش مصنوعی بدون نظارت و استفاده از هوش مصنوعی به گونهای که محرمانگی manuscript منتشرنشده را نقض کند اشاره کرد
هوش مصنوعی نمیتواند نویسنده مقاله باشد و مسئولیت علمی و پاسخگویی درباره محتوای مقاله باید همواره بر عهده انسان باشد
نکته مهم برای Editors و ReviewersSpringer Nature تأکید میکند که استفاده از ابزارهای تشخیص متن تولیدشده توسط هوش مصنوعی به تنهایی نمیتواند مشخص کند که استفاده از AI مطابق سیاستهای اخلاقی و نشر علمی بوده است یا خیر
همچنین داوران نباید manuscriptهای منتشرنشده را برای ارزیابی یا داوری در ابزارهای عمومی و ناامن هوش مصنوعی بارگذاری کنند زیرا این کار میتواند محرمانگی مقاله و حقوق نویسندگان را به خطر اندازد
استفاده از هوش مصنوعی در فرایند داوری نیز نباید جایگزین قضاوت مستقل و تخصصی داور شود
نکته مهم دیگر آن است که اعلام استفاده از هوش مصنوعی به خودی خود به معنای تخلف یا رفتار غیراخلاقی نیست.
هدف سیاست جدید Springer Nature ممنوع کردن استفاده از هوش مصنوعی نیست بلکه ایجاد شفافیت پاسخگویی راستیآزمایی و استفاده مسئولانه از این فناوری در پژوهش و نشر علمی است
به بیان ساده هوش مصنوعی میتواند دستیار پژوهشگر نویسنده Editor یا Reviewer باشد اما نباید جایگزین مسئولیت قضاوت علمی و پاسخگویی انسان شود
برای پژوهشگران مهمترین پرسش دیگر صرفاً این نیست که آیا از هوش مصنوعی استفاده شده است بلکه باید مشخص باشد که هوش مصنوعی در کدام مرحله برای چه کاری با چه دادهای با چه میزان تأثیر بر تصمیم علمی و با چه فرایندی برای راستیآزمایی انسانی استفاده شده است
این رویکرد به ویژه در پژوهشهای کمی و اپیدمیولوژیک اهمیت دارد زیرا استفاده از هوش مصنوعی برای ویرایش زبان با استفاده از آن برای انتخاب مدل آماری تفسیر نتایج یا شکلدهی استدلال علمی از نظر سطح ریسک یکسان نیست.
خلاصه اینکه معیار اصلی Springer Nature نه صرف استفاده از AI بلکه ماهیت و میزان دخالت آن تأثیر احتمالی بر تمامیت پژوهش و میزان شفافیت و پاسخگویی در استفاده از آن است.
منبع
Springer Nature AI guidance for editors and authors
https://www.springernature.com/gp/policies/editorial-policies/ai-editor-guidance💠 معاونت تحقیقات و فناوری دانشگاه