شامپانزه نزدیک ترین خویشاوند زنده‌ی انسان در درخت تکامل است اما فقط یکی از این دو گونه می‌تواند درمورد آن یکی صحبت و تحقیق کند. چرا این اختلاف بین دو پریمات (نخستی) که هر دو Ape هستند و از یک جد مشترک تکامل پیدا کرده‌اند و تاریخچه‌ی تکاملی مشترکی هم دارند مهم است؟ با ظهور شیوه های جدید برای توالی یابی سریع ژنوم ما اکنون میتوانیم پایه ژنتیکی سوال‌هایی مثل این را بیابیم. در این میان با ژن FOXP2 که در تلفظ آوایی نقش دارد و بین دو گونه انسان و شامپانزه متفاوت است سر و کار داریم. ژنوم شامپانزه ۲ سال بعد از توالی یابی ژنوم انسان توالی یابی شد. حال که میتوانیم ژنوم خود را باز به باز با ژنوم شامپانزه مقایسه کنیم میتوانیم به این مسئله کلی تر بپردازیم که چه تفاوت هایی در اطلاعات ژنتیکی مسئول صفات متفاوت این دو گونه پریمات هستند.
این نکته را فراموش نکنید که انسان و شامپانزه نزدیک ترین خویشاوندان زنده‌ی یکدیگرند. آخرین جد مشترک انسان و شامپانزه حدود ۷ میلیون سال پیش زندگی میکرده و درواقع جد مشترک دو گروه بوده. یکی از گروه ها به جد مشترک شامپانزه و بونوبو منتهی می‌شد و دیگری روند تکامل Australopithecus را در پیش گرفت که به مرور زمان گونه های مختلف انسان تکامل پیدا کردند و در نهایت انسان خردمند حدود ۲۰۰-۳۰۰ هزار سال پیش، از جد مشترکی با نئاندرتال‌ها تکامل پیدا کرد. هر چه توالی های ژنی و ژنوم دو گونه به هم نزدیک تر باشد این دو گونه از نظر تاریخچه تکاملی به هم نزدیک ترند. چون که برای انباشته شدن جهش ها و دیگر تغییرات، زمان به اندازه کافی نگذشته است بنابراین مقایسه ژنوم گونه های بسیار نزدیک مانند انسان و شامپانزه، یا شیر و پلنگ، رخدادهای تکاملی جدیدتر را آشکار میکند در حالی که مقایسه ژنوم گونه های با نسبت بسیار دور مانند زنبور عسل و کروکدیل آب شور، تاریخچه تکاملی نیاکان را برای ما روشن میکند.
یک گروه تحقیقاتی چند سال پیش، ژن FOXP2 را در موش با یک نسخه انسانی شده که در انسان و شامپانزه در دو آمینواسید با هم تفاوت دارند جا به جا کردند. همان ژنی که باعث توانایی تکلم در انسان میشود. اگر چه موش ها عموماً سالم بودند، صداسازی های دقیقاً متفاوتی داشتند و تغییراتی در سلول‌های مغزی در مدارهای مرتبط با تکلم در مغز انسان را نشان دادند. در سال ۲۰۱۰ با استفاده از مقدار اندکی DNA که در فسیل‌ها باقی مانده بود ژنوم نئاندرتال ها توالی یابی و در سال ۲۰۱۴ تکمیل شد. انسان خردمند و نئاندرتال‌ها نزدیک جد مشترک را با یکدیگر داشته‌اند اما با توجه به انقراض نئاندرتال ها سایر گونه های انسان، اکنون می‌دانیم که شامپانزه نزدیک ترین قوم زنده‌ی انسان خردمند است. بازسازی تاریخچه تکاملی انسانها و نئاندرتال ها براساس مقایسه ژنومی میان این دو گونه نشان میدهد که بعضی از گروه های انسانها و نئاندرتال‌ها قبل از اینکه منقرض شوند، که حدود ۳۰۰۰۰ سال پیش رخ داد با یکدیگر زندگی و حتی تولید مثل کرده بودند. نئاندرتال‌ها گاها موجوداتی ابتدایی تصور می‌شوند که تنها قادر بودن صدایی مانند خُرخُر تولید کنند این در حالی است که توالی ژن FOXP2 موجود در نئاندرتال‌ها، پروتئین کاملاً یکسانی با پروتئین موجود در انسان‌های خردمند را رمز میکرده است این موضوع نشان میدهد که نئاندرتال‌ها به گونه ای قادر به صحبت کردن بوده‌اند.
- البرز امیدی شاه‌آباد
📚 رفرنس برخی از مطالب : بیولوژی کمبل