ظهور مگافونای سنوزوئیک

مگافونا (Megafauna) واژه‌ایست برای توصیف جانوران بزرگ. اگرچه به گفته‌ی برخی منابع هیچ وزن مورد توافق جهانی وجود ندارد، اما مگافونا معمولاً حیوانات بزرگی در نظر گرفته می‌شوند که اغلب وزن آنها برای گوشتخواران بیش از ۱۰۰ کیلوگرم و برای گیاهخواران بیش از ۱۰۰۰ کیلوگرم است. واژه‌ی مگافونا معمولا برای پستانداران غولپیکر استفاده می‌شود اما گاهی برای ماهیان بزرگ جثه، دایناسورهای ساروپود، و حتی برخی حشرات بزرگ مانند Meganisoptera، Meganeura که در دوره‌ی کربنیفر تکامل پیدا کردند نیز مورد استفاده قرار می‌گیرد. از معروف ترین پستانداران مگافونا می‌توانم به ماموت پشمالو، Stegodon و Gomphotherium که هر سه از اقوام فیل ها بودند اشاره کنم.

در طول ۵۰ هزار سال گذشته، گونه‌های مگافونای زیادی منقرض شده‌اند و بسیاری از این انقراض‌ها در اواخر پلیستوسن و اوایل هولوسن رخ داده است. نکته مهم این است که این رویداد انقراض نسبت به سایر انقراض‌های سنوزوئیک (۶۶ میلیون سال گذشته) از نظر اندازه بسیار متفاوت است. به عنوان مثال، تنها ۱۱ گونه از ۵۷ گونه مگافونای گیاهخوار تا به امروز زنده مانده‌اند👇
https://doi.org/10.1017/ext.2024.4
البته در سال ۲۰۱۹ مشخص شد که برخی از آنها، مانند جانوران غول‌پیکری که تا ۴۲ هزار سال پیش در استرالیا زندگی می‌کردند به واسطه‌ی تغییرات اقلیمی و از طرفی دیگر نقش همیشه پررنگ انسان‌ها، منقرض شدند. تغییرات اقلیمی می‌توانسته میزان منابع موجود برای حیوانات غول‌پیکر را محدود کند، اما ظهور انسان احتمالاً یکی دیگر از عوامل مهم و ضروری برای توضیح ناپدید شدن این موجودات در بسیاری از نقاط این قاره بوده است👇
https://www.nature.com/articles/s41467-019-13277-0

انقراض این موجودات درس بزرگی درمورد تغییرات اقلیمی به ما می‌دهد اما سوال این جاست که این پستانداران چگونه تا این حد رشد کردند؟ پاسخ در سازگاری‌های شعاعی است!

شواهد فسیلی نشان میدهند که پس از انقراض گروهی دایناسورها در ۶۶ میلیون سال پیش، پستانداران دستخوش سازگاری های شعاعی گسترده‌ای شدند. اگرچه پستانداران در یک دوره زمانی ۱۲۰ میلیون ساله به تدریج از گروهی از تتراپود ها به نام سیناپسیدها منشا گرفتند اما فسیل‌های مربوط به پستاندارانی که در همسایگی دایناسورها زندگی می‌کردند کوچک و فاقد تنوع زیاد مورفولوژیک هستند. بسیاری از این گونه‌ها مانند پستانداران شبگرد امروزی دارای چشمانی درشت بودند و بنابراین زندگی شبانه داشتند. تعداد کمی از پستانداران اولیه اندازه‌های متوسطی داشتند مانند پستانداری شکارچی به نام Repenomamus که در حدود ۱۳۰ میلیون سال پیش زندگی میکرد و حتی شواهدی از درگیری این پستاندار با Psittacosaurus که نوعی دایناسور بود وجود دارد.

اما اندازه و تنوع این پستانداران به حد دایناسورها نمی‌رسید و علت کوچک بودن اندازه آنها و عدم تنوع‌شان این بود که قادر به رقابت با دایناسورهای متنوع و بزرگتر نبوده و یا توسط آنها خورده میشدند. با انقراض دایناسور ها (البته به جز پرندگان)، پستانداران گسترش زیادی به لحاظ اندازه و گوناگونی پیدا کرده و موقعیت‌های اکولوژیکی را که زمانی توسط دایناسورها اشغال شده بودند در اختیار گرفتند. به مرور زمان شرایط برای رشد هرچه بیشتر این موجودات فراهم شد و پستانداران مگافونا تکامل پیدا کردند.

- البرز امیدی شاه‌آباد