• دوران مزوزوئیک (۲۵۲ تا ۶۶ میلیون سال پیش)

در اوایل این دوران در دوره تریاس، بسیاری از جانورانی که در دوران قبلی تکامل یافته بودند مهاجرت خود را در زیستگاه‌ های اکولوژیک جدید آغاز کردند. همچنین احتمالاً اولین صخره‌های مرجانی در اقیانوس‌ها شکیل شده و زیستگاه‌های دریایی جدیدی برای جانوران دیگر به وجود آورده.

★ بسیاری از خزندگان به آب برگشته و به شکل شکارچیان آبی بزرگ و موفق درآمدند اما در خشکی، بسیاری از کروکودیل‌های اولیه مانند Desmatosuchus و Arizonasaurus حکمرانی می‌کردند چون هنوز دایناسورها در مراحل اولیه‌ی تکامل خود بودند. از طرفی دیگر تغییرات اساسی در طرح بدن تتراپودها منجر به تشکیل تجهیزات پروازی در گروهی از خزندگان به نام Pterosaursهایی مانند Eudimorphodon‏ شد.

کم کم در اواخر دوره تریاس دایناسورها به سرعت تکامل پیدا کردند و به دو شکل گیاهخوار و گوشتخوار تقسیم شدند. در این میان اجداد پستانداران که هنوز ویژگی‌هایی از خزندگان را هم داشتند پیدا شدند. که پیش از این در مطالب تکامل پستانداران درمورد آنها توضیح داده‌ام. یکی از این گونه‌ها cynognathus بود که جمجمه ای بسیار شبیه به پستانداران امروزی داشت اما شکل آرواره نشان می‌دهد که برخی ویژگی های خزندگان را هم داشته (دقت کنید که حلقه‌ی مفقوده نبوده چون حلقه‌ی مفقوده مبنای علمی ندارد و تکامل یک روند انشعابی است نه خطی)

در دوره ژوراسیک که حدود ۱۹۹ میلیون سال پیش آغاز شد و به عنوان عصر طلایی دایناسورها معرفی می‌شود بیشتر دایناسورهای غول پیکر مانند Sauropodsهای گردن دراز بسیار بیشتر از قبل قد کشیدند. همچنین برخی دایناسورهای کوچک نیز مانند Compsognathus در این دوره، تکامل یافتند.

در دوره‌ی کرتاسه، انقراض دایناسورها از چند میلیون سال پیش از برخورد سیارک شروع شده بود! از طرفی، برخی دایناسورهای گیاهخوار در حال انقراض بودند و به همین دلیل منابع غذایی برای دایناسورهای گوشتخوار کمتر پیدا می‌شد و بدین ترتیب بیشتر در معرض انقراض قرار گرفتند. اما دلیل قطعی بعضی از این انقراض‌ها قبل از برخورد سیارک چندان مشخص نیست. ولی در نهایت حدود ۶۶ میلیون سال پیش زمانی که یک سیارک حتی شاید بزرگتر از کوه اورست به زمین برخورد کرد، تا شعاع چندین کیلومتری محل برخورد، هر موجود زنده ای را در لحظه بخار کرد! (زندگی در سیاره‌ی ما، ۲۰۲۴)

این برخورد باعث شد امواج زیادی سر تا سر کره‌ی زمین را فرا گرفته و پوسته و ورقه های سنگ کره‌ی زمین شکسته شود و انرژی زیادی آزاد کند و سونامی هایی به وجود آورد که حتی Alamosaurus های ۳۰ متری هم در آن شانسی برای بقا نداشتند. اتمسفر داغ با نهایت سرعت کل جو زمین را فرا گرفت و تقریبا دمای زمین به ۴۰۰ درجه‌ی سلسیوس رسید. اما در کل فقط ۷۵ این موجودات منقرض شدند و ۲۵ درصد باقی مانده، اکثراً از گروه Avien ها (از دایناسورهای Dromaosaur تروپاد) بودند.

-البرز امیدی شاه‌آباد