⭕️ مغالطه عطف منطقی

در این نظر سنجی مستقل از صورت سوال، دو گزینه وجود دارد:

گزینه اول : علی شرکت توریستی دارد و معلم است
و گزینه دوم: علی معلم است

با توجه به اینکه گزینه اول اشتراک دو گزاره است از لحاظ ریاضی دارای احتمال کمتری است یعنی بر اساس منطق ریاضی:

P(علی معلم است) ≥ P(علی معلم است Λ شرکت توریستی دارد)

اما اکثریت گزینه اول را انتخاب میکنند به عبارت دیگر بر خلاف منطق ریاضی احتمال اول را بیشتر از دومی میدانند. برای اولین بار این موضوع در مقاله زیر مطرح گردید:

The conjunction fallacy: A task specific phenomenon? by Dean M. Morier, Eugene Borgida in
Personality and Social Psychology Bulletin - ‎1984
https://doi.org/10.1177/0146167284102010

تورسکی و کانمن بر این باورند که علت اشتباه اکثر افراد در این است که تلاش می‌کنند که روش حسی ای به نام «معرف بودن» برای حل این مسئله به کار می‌برند. یعنی، توصیف اول با وجود اینکه به وضوح از نظر ریاضی اشتباه است اما بیشتر «معرف» علی است. اما میتوان برای حل ریاضی این پدیده و این خطا به سراغ ابزارهای کوانتمی رفت، در واقع برخی بر این معتقدند که تفکرات ما و تصمیمهای ما شبیه رفتارهای کوانتمی میباشد. مثلا فرض کنید در مورد فردی مردد هستید، مثلا نمیدانید طرف گناهکار است یا بی گناه، در واقع قبل از تصمیم گیری حالت ذهنی شما یک ترکیب این دو حالت است (شبیه گربه شرودینگر) یعنی اگر از شما بپرسند شما میگویید نمیدانم هم گناهکار است هم نیست! یعنی یک ترکیب خطی از این دو حالت عمود بر هم. البته این به این معنی نیست که مغز بصورت کوانتمی کار میکند بلکه شاید بتوان از معادلات کوانتمی در تئوریهای تصمیم گیری استفاده کرد.

مثلا در مثال بالا یکی از توجیهات این انتخاب بصورت زیر است:

در شکل زیر Ψ حالت ذهنی شما نسبت به علی است، Fy نشان دهنده داشتن یک شرکت توریستی است، و By بردار معلم بودن علی است. توان دوی تصویر Ψ روی By، یعنی مقدار مربع α، احتمال معلم بودن علی را برای ما نشان میدهد (گزینه دو) و مقدارمربع β در واقع احتمال اینکه علی یک شرکت توریستی دارد و معلم است را نشان میدهد (یعنی تصویر Ψ روی Fy یعنی شرکت توریستی دارد و سپس تصویر نتیجه روی By ترکیب این دو گزاره میشود). پس در چنین حالتی ما گزینه اول را بیشتر انتخاب میکنیم. البته این موضوع مورد مناقشه بوده و مقالاتی در تایید و رد این موضوع نوشته شده است.

🙏 با سپاس فراوان از جناب دکتر یوسف جمالی، عضو هیئت علمی دانشگاه تربیت مدرس

🆔 @QMproblems