بیانیه انجمن علمی علوم سیاسی دانشگاه اصفهان درباره توافق اخیر «کریدور زنگزور»

به نام خدا

⭕️ در تاریخ ۸ اوت ۲۰۲۵، جمهوری ارمنستان و جمهوری آذربایجان با میانجی‌گری دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور ایالات متحده، توافقی تاریخی در کاخ سفید امضا کردند که به مناقشه‌ای نزدیک به چهار دهه در قفقاز جنوبی پایان می‌دهد. این توافق شامل ایجاد یک کریدور استراتژیک ۴۳ کیلومتری تحت عنوان Trump Route for International Peace and Prosperity (TRIPP) است که جمهوری آذربایجان را به نخجوان و از آن‌جا به ترکیه متصل می‌کند. طی این توافق‌نامه، حق توسعه و مدیریت این مسیر برای ۹۹ سال به آمریکا واگذار شده است.

🔺
۱. اهمیت ژئوپلیتیک

این توافق نمادی از کاهش نقش و نفوذ سنتی روسیه در قفقاز جنوبی و جایگزینی آن با حضور مستقیم آمریکا است. ورود واشنگتن به این معادله، نه‌تنها توازن قدرت منطقه‌ای را تغییر می‌دهد، بلکه می‌تواند برای بازیگران همجوار مانند ایران و روسیه چالش‌های راهبردی به همراه داشته باشد. این مسیر بخشی از «کریدور میانی» است که می‌تواند نقشه ترانزیتی اوراسیا را بازتعریف کند.
🔺
۲. پیامدهای منطقه‌ای

این کریدور در نزدیکی مرزهای شمالی ایران قرار دارد و می‌تواند مسیرهای سنتی ترانزیت آن‌را تحت تأثیر قرار دهد. هرگونه تغییر در ساختار ژئوپلیتیک قفقاز بدون مشارکت و رضایت تهران، تبعات امنیتی و اقتصادی به‌همراه خواهد داشت. اما از سویی دیگر این توافق، برای ترکیه فرصتی برای تقویت پیوندهای اقتصادی و ژئوپلیتیک با جمهوری آذربایجان و آسیای مرکزی خواهد بود. اما برای روسیه کاهش نفوذ مستقیم و از دست دادن نقش انحصاری در میانجی‌گری مناقشات قفقاز را به ارمغان خواهد‌آورد.


۳. موضع انجمن علمی علوم سیاسی دانشگاه اصفهان

۱. بر اصل احترام به تمامیت ارضی کشورها و ضرورت اخذ رضایت کامل دولت‌های ذی‌ربط در اجرای هر پروژه فرامرزی تأکید می‌شود.
۲. حضور یک‌جانبه قدرت‌های فرامنطقه‌ای در طراحی و مدیریت مسیرهای راهبردی، بدون مشارکت فعال تمامی بازیگران محلی، می‌تواند موازنه قدرت را به‌طور خطرناکی تغییر دهد.
۳. توصیه می‌شود برای جلوگیری از حاشیه‌نشینی در فرایند تصمیم‌گیری، ایران و سایر کشورهای منطقه، رویکردی فعال و چندجانبه‌گرا در قبال پروژه‌های ترانزیتی اتخاذ کنند.
4. هر مسیر توسعه‌ای در کنار منافع اقتصادی، می‌بایست به ثبات امنیتی و حفظ هویت و حقوق جوامع محلی نیز توجه داشته باشد.

۴. جمع‌بندی

در پایان باید یادآور شد که «کریدور زنگزور» فراتر از یک طرح حمل‌ونقل، ابزاری برای شکل‌دهی به موازنه جدید قدرت در قفقاز جنوبی است. انجمن علمی علوم سیاسی دانشگاه اصفهان بر این باور است که تنها از طریق دیپلماسی چندجانبه، شفافیت، و احترام متقابل می‌توان مسیر توسعه را به مسیری برای صلح پایدار در منطقه بدل کرد.


۲۱ مرداد ۱۴۰۴