🔵 پژوهشگران در یکی از جامعترین مطالعات درباره پایههای ژنتیکی شخصیت، دادههای ۴۶ گروه مطالعاتی شامل ۶۱۱ هزار تا ۱.۱۴ میلیون نفر را بررسی کردند و ۱۲۶۰ واریانت ژنتیکی مرتبط با ویژگیهای شخصیتی یافتند؛ ۸۲۴ مورد پیشتر با این ویژگیها مرتبط نبودند. این مطالعه پنج ویژگی اصلی شخصیت، موسوم به Big Five، شامل برونگرایی (Extraversion)، توافقپذیری (Agreeableness)، وظیفهشناسی (Conscientiousness)، روانرنجوری (Neuroticism) و گشودگی به تجربه (Openness to experience) را بررسی کرد.
🟢 پژوهشگران با روش مطالعه ارتباط گسترده ژنومی (GWAS)، حدود ۱۰ میلیون SNP برای هر ویژگی را تحلیل کردند. نتایج نشان داد واریانتهای شناساییشده با هر پنج ویژگی شخصیتی ارتباط دارند و تعداد جایگاههای ژنتیکی نسبت به مطالعات پیشین افزایش یافته است. این ارتباطها در مناطق جغرافیایی، گروههای سنی و روشهای ارزیابی مختلف تا حد زیادی پایدار بودند؛ هرچند توافقپذیری میان برخی گروهها و روشهای اندازهگیری تفاوت بیشتری داشت.
🔵 با وجود این ارتباطها، شخصیت توسط ژنها «تعیین» نمیشود. واریانتهای رایج تنها ۴.۸ تا ۹.۳ درصد از تفاوتهای شخصیتی را توضیح میدهند و عوامل محیطی و تجربیات زندگی همچنان نقش مهمی دارند. این میزان کمتر از برآورد ۴۰ تا ۶۰ درصدی برخی مطالعات دوقلویی و خانوادگی است؛ زیرا روشهای مختلف، بخشهای متفاوتی از اثرات ژنتیکی را اندازهگیری میکنند. تحلیل دادههای خانوادهها و دوقلوها نیز نشان داد ارتباطهای ژنتیکی شخصیت، برخلاف برخی ویژگیهای رفتاری، تنها اندکی تحت تأثیر محیط مشترک خانواده قرار دارند.
🟢 ویژگیهای شخصیتی با پیامدهای گوناگون زندگی، از جمله سلامت جسمی و روانی، رفتارهای روزمره، مصرف مواد، ورزش، شاخص توده بدنی (BMI)، طول عمر و پیامدهای اجتماعی و شغلی ارتباط داشتند. برای نمونه، وظیفهشناسی از نظر ژنتیکی با مصرف کمتر مواد، ورزش بیشتر، ترجیح غذاهای کمکالری، BMI پایینتر، بستریشدن کمتر و سالمندی سالمتر مرتبط بود. روانرنجوری با افزایش خطر اختلالات روانپزشکی و توافقپذیری در بسیاری از موارد با ارتباطهای محافظتی همراه بود.
🔵 پژوهشگران تأکید میکنند که «ژن شخصیت» وجود ندارد. معماری ژنتیکی شخصیت بسیار پیچیده است و واریانتهای فراوان با اثرات کوچک، در تعامل با محیط و تجربیات زندگی، در شکلگیری تفاوتهای شخصیتی نقش دارند. تحلیلهای زیستی نیز نشان دادند این ارتباطها به یک نوع سلول عصبی یا انتقالدهنده عصبی خاص محدود نیستند. اگرچه میان ویژگیهای مختلف، سیستمهای مولکولی و سلولی مشترکی وجود دارد، سازوکارهای زیستی شخصیت بسیار پیچیدهتر از یک مسیر عصبی منفرد هستند.
🟢 تحلیل دادههای خانوادهها و دوقلوها همچنین نشان داد که ارتباطهای ژنتیکی شخصیت، برخلاف برخی ویژگیهای رفتاری، تنها اندکی تحت تأثیر محیط مشترک خانواده قرار دارند. این یافتهها نشان میدهند تفاوتهای شخصیتی حاصل تعامل گسترده میان عوامل ژنتیکی متعدد و تجربههای محیطی هستند، نه نتیجه فعالیت یک ژن یا مسیر زیستی منفرد.
🔵 این پژوهش تصویری دقیقتر از معماری ژنتیکی گسترده، پیچیده و قابل تعمیم شخصیت ارائه میدهد و نشان میدهد ویژگیهای شخصیتی چگونه میتوانند با سلامت، رفتار و پیامدهای مختلف زندگی ارتباط داشته باشند؛ با این حال، این ارتباطها بههیچوجه به معنای جبر ژنتیکی یا امکان پیشبینی کامل شخصیت افراد نیستند.
نویسنده خبر: پرهام اسماعیلی، دانشجوی ورودی 1402
Eriksson, J. G., et al. (2026). Robust inference and correlates from genetic associations with personality. Nature.