🔺نئوم زیر تیغ واقعیت اقتصادی؛ بازنگری بی‌سروصدای عربستان در ابرپروژه ۸.۸ تریلیون دلاری

🔺عربستان سعودی بی‌سروصدا در حال بازنگری یکی از جاه‌طلبانه‌ترین طرح‌های توسعه شهری جهان است. پروژه نئوم که در سال ۲۰۱۷ با برآوردی حدود ۸.۸ تریلیون دلار به‌عنوان ستون اصلی چشم‌انداز ۲۰۳۰ معرفی شد، نه متوقف شده و نه کنار گذاشته شده، بلکه در واکنش به افت قیمت نفت و تنگنای مالی دولت، در حال کوچک‌سازی و تغییر زمان‌بندی است. کاهش قیمت نفت برنت نسبت به مفروضات اولیه برنامه‌ریزی، در کنار افزایش شدید هزینه‌های ساخت‌وساز، دولت را واداشته منابع مالی خود را میان پروژه‌های موسوم به «گیگاپروژه» بازتوزیع کند، هرچند چشم‌انداز ۲۰۳۰ همچنان به‌طور رسمی پابرجا اعلام می‌شود.

🔺نئوم قرار بود نماد گذار عربستان از اقتصاد نفت‌محور باشد، اما تناقض اصلی این است که تأمین مالی آن همچنان به درآمدهای نفتی وابسته است. با کاهش مازاد بودجه، پروژه‌های پرهزینه نخستین گزینه برای تعدیل بوده‌اند. شاخص‌ترین نمونه، پروژه «لاین» است؛ شهری خطی به طول ۱۷۰ کیلومتر با ظرفیت ۹ میلیون نفر که اکنون به یک فاز آزمایشی حدود ۲.۴ تا ۵ کیلومتر موسوم به «هیدن مارینا» کاهش یافته و تا پایان ۲۰۲۵ حدود ۵۰ میلیارد دلار هزینه روی دست دولت گذاشته؛ و بخش عمده مسیر اولیه لاین همچنان بیابان باقی مانده است. این در حالیست که بودجه کل آن در ابتدا حدود ۱.۵ تریلیون دلار برآورد می‌شد.

🔺در مقابل، پروژه هیدروژن سبز نئوم استثنا محسوب می‌شود. به گفته شرکت ایر پروداکتز، این پروژه که شامل تأسیسات عظیم تولید هیدروژن، مزارع خورشیدی و بادی و شبکه انتقال اختصاصی است، تا ژوئن به حدود ۸۰ درصد پیشرفت رسیده و انتظار می‌رود طی دو سال آینده به بزرگ‌ترین مجتمع آمونیاک مبتنی بر انرژی‌های تجدیدپذیر جهان، با ظرفیت تولید روزانه حدود ۶۰۰ تن هیدروژن بدون کربن تبدیل شود. پیشبرد این بخش به این دلیل است که با استراتژی بلندمدت عربستان برای صادرات انرژی، در کنار نفت، هم‌راستا تلقی می‌شود.

🔺سایر اجزای نئوم با تعدیل یا ابهام روبه‌رو هستند. پروژه کوهستانی تروجِنا با هزینه اعلامی ۵۰۰ میلیارد دلار، با مساحت ۶۰ کیلومتر مربع، ارتفاعات ۲۶۰۰ متری، ۳۰ کیلومتر پیست اسکی مصنوعی و یک دریاچه آب شیرین ۲.۸ کیلومتری، تحت بازبینی قرار گرفته و بازی‌های زمستانی آسیایی ۲۰۲۹ که قرار بود در آن برگزار شود، به تعویق افتاده است. جزیره گردشگری سنداله با مساحت ۸۴۰ هزار متر مربع، شامل یک مارینای ۸۶ اسکله‌ای، سه هتل لوکس از جمله فورسیزنز، ۴۴۰ اتاق، ۸۸ ویلا و ۲۱۸ آپارتمان خدماتی، پس از یک افتتاح محدود در اکتبر ۲۰۲۴ هنوز با زمان‌بندی نامشخصی برای بهره‌برداری کامل مواجه است و حتی بحث انتقال مدیریت آن به نهادی دیگر در صندوق سرمایه‌گذاری عمومی مطرح شده است.

🔺در سطح ملی نیز برخی پروژه‌ها متوقف شده‌اند. برج مکعبی «مُکعب» در ریاض، سازه‌ای به ابعاد ۴۰۰×۴۰۰×۴۰۰ متر که قرار بود بزرگ‌ترین سازه سرپوشیده جهان باشد و فضایی معادل ۲۰ ساختمان امپایر استیت را در خود جای دهد، پس از بازبینی مالی و واکنش‌های مذهبی، فعلاً تعلیق شده است. در مقابل، پروژه تاریخی «الدرعیه» با بودجه ۶۳ میلیارد دلار و شهر تفریحی «القدیه» با مساحت بیش از ۳۶۰ کیلومتر مربع، که هدف آن جذب میلیون‌ها بازدیدکننده سالانه و اسکان بیش از ۵۰۰ هزار نفر تا حدود ۲۰۳۴ است، همچنان به‌عنوان بخش‌های حیاتی چشم‌انداز ۲۰۳۰ ادامه دارند.

🔺در نهایت، آنچه بر سر نئوم می‌آید، بیش از هر چیز بازتاب مستقیم بازار نفت است: وقتی قیمت‌ها بالا هستند، عربستان می‌تواند به ساخت پروژه‌های تریلیون‌دلاری بیندیشد و وقتی نیستند، این پروژه‌ها کوچک می‌شوند. نئوم کنار گذاشته نشده، اما اکنون نه بر پایه خوش‌بینی سال‌های اوج قیمت نفت، بلکه در چارچوب واقعیت‌های یک بازار انرژی ضعیف‌تر، بازتعریف می‌شود.
🔗 Oil Price
#عربستان

🔹کانال مطالعات خلیج فارس

@PGulfStudies