‍ ▪️︎ معماری گوتیک (۲)[آخر]
▪️ هنر و معماری


تقسیم بندی دوره‌های گوتیک با توجه به این که در منابع گوناگون دوره‌های مختلف نامگذاری‌های مختلف شدند، نام‌های مختلفی یک دوره در اینجا آورده می‌شود تا از سردرگمی جلوگیری شود. دوره‌های معماری گوتیک را می‌توان بطور کلی به سه دوره اصلی تقسیم کرد: گوتیک اولیه، گوتیک پیشرفته (یا Rayonnant) و گوتیک متاخر (یا Flamboyant). هر دوره ویژگی ها و تحولات خاص خود را در زمینه معماری داشت:


۱) گوتیک اولیه (Early Gothic):

این دوره از حدود سال ۱۱۴۰ تا ۱۲۰۰ میلادی را در بر می گیرد. در این دوره، معماران به دنبال ایجاد ساختارهایی با ارتفاع بیشتر و فضای بازتر بودند. کلیسای سنت دنیس در فرانسه به عنوان نقطه شروع این دوره شناخته می شود.

از ویژگی‌های بارز این دوره می‌توان به استفاده از طاق‌های نوک تیز و ستون‌های باریک و بلند اشاره کرد. این گوتیک آغازین گوتیک ابتدایی است. در قرن ۱۲ م. در فرانسه با دو کلیسای «نوتردام» و «لائون» به ظهور رسیده و شیوه خود را از شیوه هنر رمانسک جدا کرد. در این دوره بود که تکامل و خود ساخته شد و به انگلستان نیز نفوذ کرد.



۲) گوتیک پیشرفته (High Gothic):

این دوره از حدود سال ۱۲۰۰ تا ۱۳۵۰ میلادی ادامه داشت. این سبک که به دنبال گوتیک اولیه (Early Gothic) آمد، با ویژگی‌هایی چون افزایش ارتفاع ساختمان‌ها، پنجره‌های بزرگ با شیشه‌های رنگی، و استفاده از تکیه‌گاه‌های پرنده (Flying Buttress) شناخته می‌شود. گوتیک پیشرفته اوج شکوفایی معماری گوتیک است.

در این دوره، معماران به مهارت بالایی در استفاده از طاق‌های نوک تیز و طاق‌های معلق دست یافتند. کلیسای نوتردام پاریس و کلیسای جامع آمین از نمونه های برجسته این دوره هستند. خصوصیات بارز در این دوره بلندی سبکی بی‌سابقه بنا، باریکی جرزها و نازکی دیواره‌ها، کشیدگی برج‌ها و مناره‌ها، تیزی سر مناره‌ هاست.

نقش برجسته‌کاری از ردیف هیکل‌های کوچک قدیسان بر هلال‌های درگاه ورودی کلیساها و دیرها. مشبک‌کاری بر سنگ و تزئینات گچ‌بری در این دوره بود پشت‌بندهای معلق بنا باب شد. آخر گسترش شیشه‌های منقوس و ترکیب آن با پنجره‌های کلیساها که به صورت پنجره‌های گلسرخی و سه پر هلال بودند. این سبک برای روشنی بخشی به کلیساها و خانه‌ها مورد استفاده بود.


● گوتیک ریونالت (Rayonnant)

در میانه سده سیزدهم میلادی معماری گوتیک به اوج خود رسید. گوتیک متعالی به دو سبک ریونالت و تزیین یافته (مزین) تقسیم میگردد. در این سبک، معماران تمرکز خود را بیشتر بر روی جلوه‌های بصری و دکوراسیون گذاشتند. برجستگی‌های کوچک روی پشت‌بند، گچ‌بری‌ها و به خصوص آذین پنجره‌ها، به کار گرفتن پنجره‌های بزرگ‌تر و باریک شدن ستون‌های عمودی ازتزیینات این سبک به شمار میرود. شاخص‌ترین و بهترین دستاورد سبک ریونانت، پنجره‌ی گل رز است که از این پنجره‌ی مدور معمولاً برای زیباتر کردن نمای غربی کلیساها استفاده می‌کردند.


● گوتیک تزیین یافته (Decorated Gothic)


سبک گوتیک تزیین یافته در گوتیک انگلیسی رواج داشت استفاده از آذین سنگی پرجزئیات برای پنجره‌ها از تزئینات به شمار میرود. پنجره‌های عریض و بلند را در این دوره با پنجره‌های باریک و بلند نوک‌تیز پیشین جایگزین کردند پنجره‌ها از طریق آذین به ۲ تا ۸ بخش اصلی تقسیم شده و هر بخش به صورت جداگانه به قسمت‌های کوچک‌تر تقسیم می‌شد بر روی منحنی شبیه به حرف S تمرکز گردید که شکلی شبیه به شعله‌ی آتش را تداعی می‌کند.


۳) گوتیک متاخر/پسین (Late Gothic):


این دوره از حدود سال ۱۳۵۰ تا ۱۵۰۰ میلادی را در بر می گیرد. تا میانه دوم سده ۱۶م جریان داشته. گوتیک متاخر با تزئینات پیچیده و جزئیات فراوان شناخته می شود. در این دوره، سبک‌های مختلفی مانند گوتیک شعله‌سان (Flamboyant) - در گوتیک میانه - در فرانسه و گوتیک عمودی (Perpendicular) در انگلستان به وجود آمدند. کلیسای سن‌مکلو در روان و کلیسای سلطنتی کمبریج از نمونه های این دوره هستند. از ویژگی‌های این دوره می‌توان به: کشیدگی در بناهای کلیساها برای عظمت نمایی؛ استفاده از دسته ستون‌های باریک و سر راست که از پایه واحد به سوی سقف خیز بر می‌داشتند (بدون سرستون)؛ تلفیق عناصر تزئینی در بام‌ها، سردها، برجک‌های بام، سرمناره‌های مخروطی نوک تیز کـه نتیجه آن تنوع بیشتر می‌باشد. همچنین پنجره‌بندی‌های چند پر و خمیدگی صد خمیدگی‌های در هم تابیده (شبیه شعله) سنگ‌تراشی و کنده‌کاری بسیار با خطوط مواج و شعله‌سان.


● بناها و آثار معماری گوتیک

• کلیسای شارتر، فرانسه
• سانتا ماریا دل فیوره، ایتالیا
• کلیسای جامع کنتربری، انگلیس
• کلیسای نوتردام، فرانسه
• کلیسای سن-دنی فرانسه
• کلیسای جامع سالزبری، انگلیس


📚| کتاب « آشنایی با معماری جهان »
✍️| نویسنده: محمد ابراهیم زارعی


📚| #‌Art_History
🌀| @Perspective_7