‍ ▪️هـنر اشکانیان (۴) [آخر]
▪️هنر و معماری


چهره‌نگاری؛ حفاری

از ویژگی‌های بسیار مشخص و برجستهٔ اینگونه هنر ایرانی، چهره‌نگاری و چهره‌محوری آن است. این چهره‌محوری سپس از راه شاهنشاهی بیزانس به اروپا رفت و خود را در هنر سده‌های میانی اروپایی در کالبد نگاه چهره‌های اشخاص خود را نشان می‌دهد.

یکی از دلایلی که این هنر تاکنون ناشناخته مانده‌است؛ نادیده گرفتن جایگاه‌ها و سایت‌های حفاری باستان‌شناختی در هنگام حفاری است. در سدهٔ بیستم میلادی، باستان‌شناس سرشناس، میخائیل ایووانویچ راستوفستچ روس تبار، در پی حفاری‌هایی در منطقهٔ دورا-اوروپوس در سوریهٔ کنونی؛ از طریق شباهت‌های یافته‌شده در شهرهای پالمیرا و ایران تا شمال هند در چینه‌های باستان‌شناختی سده‌های نخست میلادی، پی به هنری یکپارچه و یکسان برد که سپس به «هنر اشکانی» یا «هنر پارتی» نامور شد.

اینکه آیا همه هنر اشکانی از آن خود اشکانیان بوده‌است، هنوز گمان‌برانگیز و مورد ظن است. برای نمونه چهره‌محوری در هنر ایرانی نبوده‌است ولی این هنر نزد اشکانیان بسیار پراهمیت و ارزشمند بوده و در هنر پالمیرا و سکه‌های اشکانی بسیار هویدا است. یکی از گمانهایی که این هنر را می‌توان یک هنر اشکانی دانست، این است که این هنر در خارج منطقهٔ فرات میانی دیده نشده و مدرکی دال بر وجود آن تاکنون یافت نشده‌است. به سخن ساده‌تر هنر اشکانی، هنری است که از پیشرفت اندیشهٔ برتر بومی منطقهٔ فرات میانی پدیدار گشته‌است.


مجلس مهستان

حکومت اشکانیان، به هیچ وجه حکومتی فردمحور نبود و به عکس، شاهان با وجود مجلس مهستان همیشه از تصمیم‌گیری‌های فردی و شتاب‌زده برحذر داشته می‌شدند. تاسیتوس نوشته است این مجلس از ۳۰۰ نفر از برگزیدگان روحانیون (مغان)، شاهزادگان و نیز اعضایی از خانواده‌های مهم پارتی همچون سورن، کارن و اسپهبد تشکیل می‌شد.

این مجلس به دستور مهرداد اول - پادشاه اشکانی - در یکم مارس سال ۱۷۳ پیش از میلاد ایجاد شد و بزرگان نیز این تصمیم را مبنی بر ایجاد قانون اساسی و مجلس پذیرفتند. مورخان رومی که از این مجلس با نام سنا یاد کرده‌اند، در برخی ارزیابی‌ها، حدود اختیارات این مجلس را بسیار وسیع دانسته‌اند.

انتخاب ولیعهد از میان شاهزادگان، اعلان جنگ و پیشنهاد صلح، بسیج نیرو، عزل شاه درصورت دیوانه شدن، بیماری ممتد، ارتکاب اشتباه (حتی بدون داشتن نیت بد) و دلایل دیگر و نیز تغییر میزان مالیات‌ها و دستور ضرب سکه با تصویر تازه، تعیین شاهان ارمنستان، تأیید تشریفاتی (ضمنی) شاهان پارسی‌تبار سرزمین پنتوس (منطقه ساحلی جنوب و جنوب شرقی دریای سیاه در آناتولی به پایتختی شهر سینوپ) و همچنین انتصاب فرمانده کل ارتش برای یک دوره معیّن یا مدیریت جنگ از جمله اختیارات مهستان بود.

فرهنگ اشکانی

رشد ایران گرایی را می توان از دوره مهرداد یکم به روشنی دید. شکل و شمایل ایرانی تر شده چهره مهرداد یکم که با جامه ای باشکوه، گیسوانی بلند و ریشی انبوه و تاج بر سر در پشت سکه های آن دوره بی گمان نشان دهنده افزایش پیوندها با محیط ایرانی و جدا شدن از یونانی گرایی است؛ گزیدن نامواره «شاهنشاه» نیز نشانه ای دیگر از توجه به سنتهای هخامنشی است. ظاهراً شکی نیست که مدیریت دربار اشکانی برای اداره کشور از زبان آرامی بهره می جستند (مدارک یافته شده در نسا) و این دلیلی است از دید دشمنانه آنان نسبت به زبان یونانی، زیرا سرانجام نیز کاربرد زبان یونانی را منسوخ نمودند. گام بعدی آنان در این زمینه ایجاد زبان اداری ایرانی بود.



📚| کتاب « هنر اشکانی »
✍️| نویسنده: دانیل شلمبرگر



📚| #‌Art_History
🌀| @Perspective_7