▪️زیبایی‌شناسی فرانکفورت (۳)
▪️ تئودور آدورنو (۱۹۶۹-۱۹۰۳) [آخر]



آدورنو به طور کلی مدافع موسیقی بی‎‌کلام و هنر انتزاعی بود و صورت را مقدم بر محتوا می‌دانست. چرا که می‌گفت به چنین هنری باید محض خاطر خودش توجه شود؛ به این ترتیب، صرف وجود آن سرمشقی برای آزادی است. هنر به لطف آنچه آدورنو محتوای حقیقت می‌خواند به این آزادی دست می‌یابد. آشکار است که این برداشت از حقیقت همان تلقی سنتی از بازنمایی نیست که در پی [تقلید] واقعیت است.

از نظر آدورنو؛ بازنمایی دقیق واقعیت به معنای نمایش وضعیت ظالمانه مناسبات حاکم بر جامعه خواهد بود؛ بلکه هنری که برداشت آدورنو از حقیقت درباره‌اش صادق است فاصله‌ای کافی از واقعیت اجتماعی دارد (در برابر عدم اصالت و کالایی شدن مقاومت می‌کند) و در حکم واسطه‌ای برای نقد جامعه است.

آدورنو نه تنها از امر زیبا و لذت‌بخش زیباشناختی اجتناب می‌کند، بلکه معتقد است که هنرِ به واقع سیاسی و مترقی ناهمساز، برآشوبنده و نیازمند درگیری اندیشه ورزانه [از سوی مخاطب] است. او امر آوانگارد را می‌ستاید (مثلاً موسیقی آتونال را در برابر موسیقی کلاسیک تونال) و بطورکلی منتقد هنر عامه پسند از قبیل موسیقی جز و فیلم های هالیوودی است. در این رویه والتر بنیامین رویکردی نسبتا متضاد با آدورنو دارد.

به گفته آدورنو، آثار هنری عامه پسند از لحاظ سیاسی بی‌طرف نیستند؛ این آثار ایدئولوژیک‌اند و کالاهایی هستند که گرایش‌های انتقادی ما را تضعیف می‌کنند. هم راحت‌طلبی هنری را رواج می‌دهند و هم سازگاری پذیری سیاسی-اجتماعی را. برعکس، هنر آوانگارد از اینکه بر اساس ارزش مبادله تعریف یا ارزش‌گذاری شود امتناع می‌ورزد. این هنر با تجربه دشواری که ایجاد می‌کند در برابر کالایی شدن می‌ایستد. ماهیت فکری چالش برانگیز هنر آوانگارد، تفکر مستقل و گرایشی انتقادی را در مخاطبان تقویت می‌کند که آنها را مستعد نقد اجتماعی و سیاسی می‌سازد.

برخی هنرمندان تصمیمات خلاقه‌ای می‌گیرند که صرفاً تحت فرمان اقتضائات رسانه هنری و بنا به الزامات آن اثر خاص هنری است، اما حتی چنین هنری از لحاظ قابلیت تفسیر و ارزیابی، از منظری غیرتاریخی خودآیین نیست. ماهیت و ارزش هنر وابسته به موقعیت تاریخی و اجتماعی است. مثلاً موسیقی آتونال مورد علاقه آدورنو صرفاً در بستری تاریخی بهتر از موسیقی تونال بود که مطابق نظر آدورنو، از ناکامی آهنگسازان در سنت تونال ناشی می شد.



📚 کتاب « مفاهیم اساسی فلسفه هنر »
✍️ نوشته: تایگر روهولت


▪️| #Adorno
▪️| #Aesthetic
🌀| @Perspective_7