‍ ▪️هـنر اشکانیان (٢)
▪️هنر و معماری


• التقاط و احیای هنرها

اشکانیان مردمی سلحشور و جنگجو بودند و به کاخ‌سازی زیاد توجه نشان نمی‌دادند. اما همانطور که بیشتر اشاره کردیم، سه بنای معروف کاخ مانند، از آن‌ها باقی است که کاخ نسا در عشق آباد ترکمنستان و کاخِ هترا در بغداد، در خارج از محدودۀ ایرانِ کنونی واقع شده است. همچنین کاخ کوه خواجه که در کنار دریاچه سیستان و بلوچستان است. در مجموع تاثیر معماری غربی در بنای کوه خواجه سیستان مشهود است. چنانکه از دوران سلوکیان هنوز کاخی در ایران یافت نشده است.

اگرچه فرهنگ یونانی در دوره هلنی نزد مردمِ خاور نزدیک مقبولیت قابل توجهی پیدا کرده بود، اما در دوره اشکانی شاهد احیای فرهنگ ایرانی در مذهب، هنر و حتی پوشاک هستیم. پادشاهان اشکانی با آگاهی از هر دو ریشه هلنی و ایرانی ممالک زیر سلطه خود، پس از آنکه خود را پادشاه خواندند، خود را فیلهلنیسم (یونانی دوست) معرفی کردند. واژه «فیلهلنی» تا دوره سلطنت «اردوان سوم» بر روی سکه‌ها ضرب می‌شد. حذف این واژه از روی سکه‌ها از نشانه‌های احیای فرهنگ ایرانی در دوره اشکانی است. «بلاش یکم» اولین پادشاه اشکانی بود که خط اشکانی و زبان پارتی را مورد استفاده قرار داد و به جای استفاده از الفبای یونانی، سکه‌هایی به خط اشکانی ضرب نمود. با این وجود از الفبای یونانی تا پایان دوره اشکانی بر روی سکه‌ها استفاده می‌شد.

به هرشکل نفوذ فرهنگ یونانی در دوران امپراتوری اشکانی کاملاً از بین نمی‌رود، به‌طور مثال مدارکی دال بر لذت بردن اشک‌ها از تئاترهای یونانی وجود دارد. زمانی که سر «کراسوس» را برای «ارد دوم» آوردند، او در کنار «آرتاواز دوم»، پادشاه ارمنستان، مشغول تماشای نمایش «باکچای» اثر «اوریپید» بوده است. در آن زمان از سر کراسوس، به جای سر پنتئوس در نمایش استفاده شد.

• تقسیم‌بندی هنر دوره اشکانی

هنر دوره اشکانی را می‌توان به سه بخش جغرافیایی-تاریخی تقسیم کرد: 1) هنر اشکانی 2) هنر فلات ایران 3) هنر میان‌رودان تقسیم نمود. اولین بخش هنر اشکانی پیدا شده در مهرداد کرت، ترکیبی از هنر یونانی و ایرانی در راستای سنت‌های هخامنشی و سلوکی است. بخش دوم آن، گویای تأثیر آثار هنری دوره هخامنشی است. و بخش سوم به‌تدریج با گذشتن مرزهای اشکانی از میان‌رودان شکل گرفته است.

نقوش متداول به جا مانده از دوران اشکانی معمولاً شامل تصاویری از شکارهای سلطنتی و اهدای نشان توسط پادشاهان است. استفاده گسترده از این نقوش منجر به استفاده حتی توسط حاکمان محلی شده بود. این نقوش معمولاً شامل انواع نقش برجسته و دیوارنگاری می‌شد. همچنین از الگوهای هندسی و طرح گیاهان به صورت گچ‌بُری بر دیوار نیز استفاده می‌شده است. پارتیان در شمال خاوری ایران معماری نوینی را تکوین بخشیدند. معماری پارتیان، با ترکیب عناصر ایرانی و یونانی شیوه جدید و بی‌نظیری را در معماری به‌وجود آورد.

• مهرها و مسکوکات

یکی از هنرهای برجسته پارت‌ها، ظروف کنده‌کاری شده از عاج است که در «نسا» پیدا شده و نقوشی از حیوانات، الهه‌ها و موجودات تخیلی بر آن‌ها نقش بسته است. این ظروف مربوط به قرن دوم قبل از میلاد است. کنده کاری بر روی استخوان نیز از هنرهای دوره پارتیان است که در شهر «الویا» در ساحل دریای سیاه یافت شده است.

مهرها و مسکوکاتی که تصویر پادشاهان بر آن‌ها نقش بسته است همچنین از جمله آثار هنری دوره اشکانی محسوب می‌گردد. یکی از خصوصیات هنر نقاشی و مجسمه‌سازی پارتیان موضوع نماسازی است که به عنوان میراث به ساسانیان انتقال پیدا کرده و سپس به هنر بیزانس نیز راه یافت. دوشهر زیرزمینی مربوط به دوره اشکانی در شهرستان «تیران» و «کرون» واقع در استان اصفهان کشف شده‌اند. شهر اول در روستای «کردعلیا» و شهر دوم در روستای «دولت‌آباد» کشف شده‌اند.



🔗| (ادامه دارد...)
📚| کتاب « تاریخ ایران باستان »
✍️| نویسنده: میخائیل دیاکونوف



📚| #‌Art_History
🌀| @Perspective_7