#نکات_ترجمه
شگردی به نامِ اصل جبران و نکته‌ای در ترجمه‌ی مجموعه‌ی «نغمه‌ی یخ و آتش» (#بازی_تاج_و_تخت)

در ترجمه‌پژوهی، اصلی هست به نامِ اصل جبران (compensation strategy) که به موجبِ آن مترجم اگر نتواند تعبیری (فی‌المثل) عامیانه را در جایی از متنِ مبدأ به تعبیری مناسب در زبانِ مقصد برگردانَد، مختار است در جای دیگری از متن جبران کند.

یک نمونه از کسی دیگر نقل کنم و به بحثِ خودم بپردازم: حسن هاشمی میناباد در مروری کوتاه بر ترجمه‌ی عبدالله کوثری از کتاب استادِ شیشه‌ای سروانتس می‌نویسد: «(ص 24) ‹نقاشِ خوب از طبيعت تقليد مي‌كند اما نقاشِ بد طبيعت را قي مي‌كند.› در اين‌جا سروانتس با “imitar” (تقليد كردن) و “vomitar” (قي كردن) بازيِ زباني كرده و جناسي پديد آورده است كه در ترجمه قابل‌انتقال نيست. مترجمِ فارسي اين نقصان را در جايي ديگر (ص 21)، دانسته يا ندانسته، جبران كرده است؛ آن‌جا كه مي‌نويسد: ‹نبض من با مغز من هم‌خواني ندارد.› اين روش را در ترجمه‌پژوهي اصلِ جبران مي‌گويند كه در آن مترجم براي جبرانِ نقصان يا كمبودهايي كه در كليتِ اثر رخ داده، در جايي ديگر بدون اينكه نويسنده به صنعتي بديعي پرداخته باشد سخن‌آرايي مي‌كند و ضعف‌ها را در كليتِ اثر برطرف مي‌سازد.» (منبع: minabaad.blogfa.com/post-86.aspx)

در مجموعه‌ی «نغمه‌ی یخ و آتشِ» جورج ر. ر. مارتین، نویسنده مکرراً در بیانِ عددِ سنِ شخصیت‌ها شیوه‌ای کهنه‌گرایانه در پیش می‌گیرد و مثلاً به جای آن‌که بگوید “twenty three”، می‌گوید “three and twenty”. مترجمِ مارتین در برگرداندنِ این شیوه‌ی بازگوییِ اعداد دستش بسته است، چون در فارسیِ نو اعداد از گذشته تا به حال کمابیش به همین صورتِ امروزی بوده‌اند (نهایتاً در برخی نواحی و در برخی دوره‌ها چند عدد کمی فرق می‌کرده‌اند، مثلِ دوصد به جای دویست یا تیرَست/تریست به جای سیصد).

در سرتاسرِ اثرِ چندجلدیِ مارتین وضعِ اعداد از این قرار است که گفتم. حالا مترجمِ این مجموعه با چه شگردی می‌تواند این کهنه‌گرایی را در جای دیگری از متن جبران کند؟ پیشنهادِ من بازی با نامِ درختان است. در فارسیِ امروز معمولاً از ساختارِ ساده‌ی «درخت + علامتِ اضافه + نامِ درخت» استفاده می‌کنیم: درختِ آلو، درختِ سرو و غیره. اما ساختارِ دیگری هم هست که چند سالی است برخی نویسنده‌ها و شاعرها و مترجم‌ها از فارسیِ قدیم گرفته‌اند و زنده‌اش کرده‌اند: «نامِ درخت + بُن»؛ مثال از متونِ قدیم: خرمابُن، سروبُن، ناربن، بیدبن یا از کتاب‌های امروزی: آلوبن.

@PersianSFF