یادبود علی اصغر بهرامی

امروز، 24 خرداد 1402، علی اصغر بهرامی درگذشت. خبرِ تلخی است، برای اهلِ ادبیات در ایران علی‌العموم و برای ما اهلِ ادبیاتِ علمی‌تخیلی علی‌الخصوص.

بهرامی از آن معدود صاحب‌نام‌هایی بود که گوشه‌ی چشمی هم به ژانرِ محبوبِ ما داشت. نمی‌توانم بگویم چنان نفوذ و شهرتی داشت که اسبابِ خوشنامیِ علمی‌تخیلی در بین ادبیاتچی‌های کژطبعِ ایرانی شده باشد، اما دست‌کم باعث شد بعضی‌هایشان یکی دو کتاب از کورت ونه‌گات و جِی جی بالارد بخوانند. ماها بیشتر مدیونِ او هستیم که این دو نویسنده را با ترجمه‌هایی شسته‌رفته و مثال‌زدنی به بازار آورد. علی اصغر بهرامی فخرِ ما بود.

او را هیچ‌وقت از نزدیک ندیدم و هم‌صحبتی با او نداشتم. نمی‌دانم تا چه حد دوستدارِ علمی‌تخیلی بود و آیا هیچ‌وقت می‌خواست از نویسنده‌ای دیگر به‌جز بالارد و ونه‌گات هم چیزی ترجمه کند یا نه. حدس می‌زنم همین دو نفر را می‌پسندید و بس. (از این حیث، به پرویز دوایی شباهت داشت که از علمی‌تخیلی ری برادبری را دوست دارد و بس.) شاید به همین دلیل نشود گفت بهرامی (و دوایی) با تمامِ ریزه‌کاری‌های ارجاعاتی که این نویسنده‌ها به سنّتِ علمی‌تخیلی داشتند آشنا بود و در برگرداندنش به فارسی بی‌نقص عمل می‌کرد، اما بدون آنکه قصدِ خودزنی داشته باشم باید اعتراف کنم خودِ ما علمی‌تخیلی‌بازها هم چندان موفق‌تر عمل نکرده‌ایم.

بااین‌همه، اهمیتِ ع. ا. بهرامی برای ما نه در معرفیِ سنت‌ها و الگوهای علمی‌تخیلی، بلکه در نمایشِ قابلیت‌های قابل‌پرورشِ فارسی برای نثرِ معمولاً پیچیده‌ی نویسندگانِ موجِ نوی علمی‌تخیلی است. بهرامی با همان چند کتابی که به بهترین شکل ترجمه کرد این را به ما نشان داد.

مظلوم‌ترین ترجمه‌ی علمی‌تخیلی‌اش مجموعه‌داستانی است از بالارد به نامِ منطقه‌ی مصیبت‌زده‌ی شهر که در نشر جوانه‌ی رشد منتشر شد. همان سالِ انتشارش هم توزیعِ درست‌وحسابی نداشت؛ نه آن زمان دیده شد و نه بعید می‌دانم الان بشود پیدا کرد. امیدوارم ناشری پا پیش بگذارد و این یادگارِ مهمِ بهرامی را نجات بدهد. خوشبختانه، مابقیِ آثارش ناشرانِ بهتری دارند.

@PersianSFF
‌