‍ 🔶️تحول نقش نظامی فضا

🔸️فضا در حوزه‌ی نظامی طی سه دهه گذشته دستخوش تحولی بنیادین شده است. در دوره‌ای نه‌چندان دور، فضا عمدتاً حوزه‌ای پشتیبان تلقی می‌شد که وظیفه آن تأمین ارتباطات راهبردی، ناوبری و تصویربرداری بود؛ اما امروز این نگاه جای خود را به رویکردی کاملاً متفاوت داده و فضا از قلمرو پشتیبانی به صحنه نبرد تبدیل شده است. ناتو در فوریه ۲۰۲۵ فرماندهی مؤلفه فضایی ترکیبی را به‌عنوان یک فرماندهی صحنه تأسیس کرد تا از مصرف‌کننده داده‌های خام فضایی به سازمانی توانمند در برنامه‌ریزی و ادغام اثرات فضایی برای نبرد مشترک تبدیل شود. رژیم صهیونیستی نیز تصمیم گرفته است تیپ فضایی در ستاد کل ارتشش ایجاد کند. این تغییر در دکترین دیگر کشورها نیز نمود یافته است: نیروی فضایی ایالات متحده از رصد منفعلانه به عملیات فضایی پویا گذار کرده و در سپتامبر ۲۰۲۶ نخستین رزمایش عملیاتی خود را با فضاپیماهای واقعی در مدارهای مختلف برگزار کرد. ژنرال استفان وایتینگ، فرمانده فرماندهی فضایی آمریکا، تصریح می‌کند که برای اجرای مأموریت و کسب برتری در حوزه فضایی، به مانورپذیری و بقاپذیری نیاز دارند

🔸️در حوزه شناسایی، فناوری رادار روزنه مصنوعی (SAR) به ابزار اصلی تبدیل شده است. این رادارها با ارسال پالس‌های مایکروویو، مستقل از شب‌وروز و شرایط جوی، تصویربرداری می‌کنند. شرکت فنلاندی ICEYE با حدود یک دهه فعالیت، بزرگ‌ترین منظومه ماهواره‌های SAR جهان را در اختیار دارد و با راین‌متال آلمان برای تولید انبوه همکاری کرده است. کارخانه‌ای در نویسان آلمان سالانه حدود ۵۰ ماهواره SAR تولید خواهد کرد و قرارداد چندساله با بوندس‌ور حجمی معادل ۱٫۷ میلیارد یورو دارد. ماهواره‌های ICEYE با وزن زیر ۱۰۰ کیلوگرم تصاویری با تفکیک‌پذیری ۱۵ متر تا ۲۵ سانتی‌متر ارائه می‌دهند و روزانه چندین بار از یک منطقه عبور می‌کنند.

🔸️این توانمندی‌ها به سایر حوزه‌های نظامی سرریز می‌شود. روسیه با ادغام پایانه‌های ماهواره‌ای در پهپادهای BM-35، برد عملیاتی آن‌ها را به بیش از ۵۰۰ کیلومتر رسانده و ماهواره‌های «سپیده» را در مارس ۲۰۲۶ پرتاب کرد تا کانال اطلاعاتی پایداری برای پهپادهای خط مقدم فراهم شود. رادارهای SAR نه‌تنها اهداف زرهی را کشف می‌کنند، بلکه با تحلیل بازتاب امواج، نوع هدف و سرعت آن را نیز تشخیص می‌دهند. نمونه‌های روسی S-811 و S-813 در باند موج میلی‌متری با تفکیک‌پذیری تا ۱ متر عمل می‌کنند؛ نمونه ۸۱۱ برای نصب بر پهپادهای با توان محموله متوسط مناسب است و نمونه ۸۱۳ با عرض باریکه ۱۰ کیلومتری دید وسیع‌تری فراهم می‌کند. در رزمایش ORION 2026 فرانسه، ICEYE یک سلول ISR را در تیپ پیاده‌نظام مستقر کرد که تصویر SAR را در چند دقیقه به فرمانده تیپ می‌رساند.

🔸️رقابت قدرت‌های بزرگ تصویر را کامل‌تر می‌کند. چین تا ۲۰۲۵–۲۰۲۶ بیش از ۵۰۰ ماهواره ISR و در مجموع بیش از ۱,۳۰۰ ماهواره در مدار دارد. منظومه Jilin-1 با بیش از ۳۰۰ ماهواره فعال، تصویربرداری ویدئویی پیوسته با وضوح ۱ متر را فراهم می‌کند و سری Gaofen به تفکیک‌پذیری حدود ۰٫۵ متر رسیده است. روسیه در حال توسعه سلاح ضدماهواره‌ای مستقر در فضا است که به گفته مقامات آمریکایی می‌تواند با انفجار در مدار، تا ۱۰ هزار ماهواره را نابود کند. ایالات متحده نیز در سپتامبر ۲۰۲۶ رسماً اعلام کرد که سلاح‌های کنترل فضایی در مدار مستقر کرده است. مرز میان کاربرد تجاری و نظامی نیز عملاً محو شده؛ ICEYE از ۲۰۲۲ اطلاعات ماهواره‌ای در اختیار اوکراین قرار داده و اوکراین بیش از ۵,۹۰۰ تصویر راداری دریافت کرده است.

🔸️در چنین شرایطی، فضا دیگر حوزه‌ای لوکس یا دور از دسترس نیست، بلکه لایه‌ای بنیادین است که پهپاد، موشک دقیق، ارتباطات تاکتیکی و آگاهی میدان نبرد را هم‌زمان تغذیه می‌کند. ایران توانایی قرار دادن میکروماهواره‌ها در مدارهای پایین زمین را دارد و رادارهای SAR داخلی تولید شده‌اند. با تزریق سرمایه به تحقیق و توسعه، تشکیل منظومه‌ای از ماهواره‌های سبک تصویربرداری SAR دور از دسترس نیست. تنها حلقه مفقوده، پرتابگر داخلی مطمئن و با ظرفیت بالا است و تا آن زمان، استفاده از ظرفیت پرتابگرهای چین، روسیه و هند یک گزینه عملیاتی است.

FND
@Partisan2015