🔰 سکونت گاههای اولیه مهاجران یهودی
در منطقه فلسطین پیش از تأسیس اسرائیل

یکی از ابعاد کمتر گفته‌شده در تاریخ صهیونیسم، شرایط بسیار سخت زیست‌محیطی و فرهنگی مناطقی بود که مهاجران یهودی در آن‌ها ساکن شدند. بسیاری از این اراضی از نگاه بومیان عرب، «نفرین‌شده»، «جن‌زده» یا دست‌کم غیرقابل‌سکونت تلقی می‌شد. همین انتخاب‌ها، بعدها به بخشی از روایت بنیادین صهیونیسم تبدیل شد؛ روایتی که بر فداکاری، جان‌سختی و توانایی دگرگون‌کردن طبیعت تأکید داشت.


۱. خرید زمین‌های «بی‌ارزش» و رانده‌شده

وقتی رهبران صهیونیست از اواخر قرن ۱۹ شروع به خرید زمین در فلسطین کردند، اغلب مالکان غایب عرب (ساکن بیروت یا دمشق) زمین‌های نامرغوب و بی‌استفاده‌شان را به قیمت بالا می‌فروختند.

این زمین‌ها شامل باتلاق‌های پر از پشه (کانون مالاریا)، زمین‌های شوره‌زار یا نواحی خشک بی‌آب بودند.

دهقانان عرب محلی این زمین‌ها را یا ترک کرده بودند یا اصلاً به سراغشان نمی‌رفتند چون نه سود کشاورزی داشتند و نه امنیت.



۲. باورهای محلی: «جن‌زده» و نفرین‌شده

در فرهنگ عامه فلسطینی‌ها، بعضی مناطق که پر از باتلاق، حیوانات گزنده و بیماری بود، به عنوان جاهایی «نفرین‌شده» یا «جن‌زده» شناخته می‌شد.

این برچسب فرهنگی دو کارکرد داشت: هم مردم را از زندگی در آن مناطق دور نگه می‌داشت و هم باعث می‌شد کسانی که به آنجا می‌رفتند، بی‌پرستیژ و طردشده به نظر برسند.

یهودیان مهاجر، ناچار بودند دقیقاً در چنین جاهایی سکونت کنند. یعنی در ذهن محلی‌ها، نه‌تنها «بیگانه» بلکه ساکن سرزمین‌های نحس و نامطلوب هم محسوب می‌شدند.



۳. خاطرات مهاجران اولیه

خاطرات مهاجران نشان می‌دهد بسیاری از آن‌ها شب‌ها از صدای قورباغه‌ها، حشرات و تب و لرزهای مالاریا در امان نبودند.

کیبوتص‌ها (مزارع جمعی یهودی) که در این مناطق تأسیس شد، اغلب با مرگ‌ومیر بالا شروع شدند. بچه‌ها و سالمندان بیشتر از همه قربانی مالاریا می‌شدند.

زنان و مردان مهاجر باید همزمان خانه‌های ابتدایی بسازند، زمین خشک یا باتلاقی را قابل‌کشت کنند، و با احساس دائمی طرد و خطر زندگی کنند.


۴. بُعد نمادین و هویتی

رهبران صهیونیست بعدتر از این وضعیت به عنوان یک سرمایه نمادین استفاده کردند:
«ما از هیچ، همه‌چیز ساختیم. جایی که نفرین بود، آبادانی شد.»

همین روایت بعدها یکی از ستون‌های ایدئولوژی اسرائیل شد: ملت رنج‌کشیده‌ای که زمین مرده را زنده کرد.

در واقع، زیستن در زمین‌های بدنام باعث شد یهودیان تازه‌مهاجر، نوعی «هویت جمعی مبارز» پیدا کنند و رنج مشترک را به سرمایه سیاسی تبدیل کنند.



۵. پیامدهای بلندمدت

تبدیل باتلاق‌ها به زمین‌های کشاورزی حاصلخیز (مثلاً زهکشی وادی حولا در دهه ۱۹۵۰) یکی از بزرگ‌ترین پروژه‌های ملی اسرائیل شد.

این کار بعدها در تبلیغات اسرائیل به‌عنوان سندی از «سازندگی» و «شایستگی ملی» استفاده شد.

اما برای عرب‌های محلی، همین روند به معنای از دست رفتن منابع طبیعی و تغییر بافت سرزمین اجدادی بود، چیزی که به دشمنی بیشتر دامن زد.

۱. وادی حولا (شمال فلسطین)

این منطقه پر از تالاب‌ها و باتلاق‌های مالاریا‌خیز بود. مالکان غایب لبنانی زمین‌ها را به صهیونیست‌ها فروختند، اما مهاجران اولیه با مرگ‌ومیر گسترده روبه‌رو شدند. در فرهنگ محلی، وادی حولا جایی «نفرین‌شده» و خطرناک بود. بعدها با زهکشی و خشکاندن باتلاق‌ها، این منطقه به زمین کشاورزی تبدیل شد و به نماد اراده صهیونیست‌ها بدل گشت.

۲. دشت شارون (میان تل‌آویو و حیفا)

امروز پرجمعیت‌ترین و حاصلخیزترین بخش اسرائیل است، اما در اوایل قرن بیستم پوشیده از باتلاق بود. عرب‌های محلی این زمین‌ها را رها کرده بودند. مهاجران یهودی در اینجا کیبوتص و موشاف ساختند و با کاشت اکالیپتوس و پروژه‌های گسترده زهکشی، محیط را تغییر دادند. این تجربه بعدها به بخشی از حافظه جمعی «پیروزی بر طبیعت» تبدیل شد.

۳. وادی اردن و دریاچه مرده

دماهای بالای ۴۰ درجه، کمبود آب شیرین و بیماری‌های واگیردار باعث شده بود زندگی در این منطقه غیرقابل‌تصور باشد. تنها گروه‌های رانده‌شده و راهزنان گاه به اینجا پناه می‌آوردند. سکونت صهیونیست‌ها در این نواحی، نماد «ایستادگی در جهنم» معرفی شد و در تاریخ‌نگاری صهیونیستی ارزش نمادین پیدا کرد.

۴. دره یزرعیل

این دره تاریخی که بارها صحنه جنگ و ویرانی بود، در دوره عثمانی به باتلاق بدل شده بود. مهاجران یهودی زمین‌های آن را خریدند و با تلاش طاقت‌فرسا آن را خشکاندند. در حافظه صهیونیستی، این اقدام نشانه‌ای از توانایی «تبدیل زمین نفرین‌شده به سرزمین موعود» شد.

مهاجران یهودی بعدها روایت کردند:
«عرب‌ها می‌گفتند این زمین‌ها جن دارد؛ ما آمدیم و با خون و عرق، جن را بیرون کردیم.»

اهمیت شناخت دشمن و دسته کم نگرفتن

@Nviolence2 | اوضاع گردون
@mghlte | عصر روشنگری
مربوط