داستان بدن انسان ـ ترجمه نيک گرگين


تحولات فرهنگی (1)

مسیر تکاملی طولانی، انسان را به سمت راست‌قامت شدن، رژیم غذایی متنوع، شکار، خوراک‌جویی گسترده، دوندگی استقامتی، پختن و فرآوری غذا، به اشتراک گذاشتن غذا و غیره سازگار کرد. اما اگر سازگاری خاصی در انسان‌های نوين وجود داشته باشد که دلیل موفقیت تکاملی او (تا کنون) باشد، بايد توانایی‌اش در برقراری ارتباط، همکاری، تفکر و اختراع باشد. پایه‌های بیولوژیک این قابلیت‌ها ريشه در بدن، به ویژه در مغز دارد، اما تأثیرات اين قابليت‌ها خود را عمدتاً از طریق چگونگی استفاده از فرهنگ، برای نوآوری و سازگاری با شرایط جدید و متنوع، نشان می‌دهد.

پس از تکامل اولین انسان‌های نوين در آفریقا، آنها به تدریج سلاح‌های پیشرفته‌تر و ابزارهای جدیدتر اختراع کردند، هنر نمادین ایجاد کردند، به تجارت در مسافت‌های دور پرداختند و به شیوه‌های بدیع و اساساً نوين دیگری رفتار کردند. در مقايسه، نئاندرتال‌ها فاقد گرایش انسان‌های نوين برای اختراع ابزارهای جدید، اتخاذ رفتارهای جدید و بیان خواسته‌ها و تمايلات خود از طريق هنر بودند.

تحولات فرهنگی، خصوصاً از دوران پارينه‌سنگی پسين (۵۰ هزار سال پيش)، به دنبال چند ميليون سال همکاری‌های ضروری پديد آمدند. اين همکاری‌ها برای جست‌وجوی خوراک، شکار، فرآوری خوراک، مراقبت از کودکان و سالخوردگان و تنظيم شبکۀ پيچيده‌‌ای از روابط گسترده ميان صدها و هزاران نفر صورت می‌گرفت، که نظير آن در ميان متکامل‌ترين نخستی‌ها هم مشاهده نمی‌شد. اينهمه به نوبۀ خود به گسترش حجم مغز، از جمله افزايش حجم نئوکورتکس، و به دنبال آن شکل‌گيری قابليت‌های ويژۀ زبانی، تفکر انتزاعی و خيالبافی شد.

در اين دوران ابزارهای سنگی و استخوانی کارآمدتری پديد آمدند، که در خود يک انقلاب فن‌آوری محسوب می‌شد، تيغه‌های سنگی، نوک‌های تيز سنگی، فانوس، قلاب ماهی، فلوت، نيزه پرتاب‌کن و زوبين چند نمونه هستند. در اين دوران انسان شروع به ايجاد زيستگاه‌های نيمه‌دائمی کرد و موفق شد طيف وسيعی از گياهان خوراکی و حيوانات دريايی را به فهرست غذايی خود بيفزايد و روش‌های جديدی را نيز برای پردازش خوراک ابداع کند، مثل آسياب کردن و جوشاندن. همين امر باعث افزايش چشم‌گير در توليد خوراک و به دنبال آن انفجار جمعيت شد. هنرها، از جمله نقاشی بر ديوارۀ غارها، مجسمه‌های کنده‌کاری شده، تزئينات، صنايع دستی ماهرانه، و مهم‌تر از همه، شکل‌گيری عقايد نمادين و هنجارها و گروه‌بندی‌های فرهنگی متمايز به وجود آمدند. اينها همه پرده از گسترش بی‌سابقۀ قدرت خيالبافی انسان‌های اين دوران برمی‌دارد.
..