ایران تا 1400
سیدمحمدهادی موسوی
روزنامه شرق 28 اسفند 98
(بخش اول)
سال آینده چگونه خواهد بود؟ این سؤالی است که این‌روزها بسیاری از خود یا دیگران پرسیده‌اند. در این یادداشت قصد داریم دورنمای ایران تا سال 1400 را از جنبه‌های مختلف بررسی کنیم.
بدون شک مهم‌ترین چالش سال آتی، تأثیرات بیماری همه‌گیر «کرونا» در ایران و جهان است. گرچه ممکن است در ماه‌های پیش‌رو، شیب شیوع این بیماری کاهش و حتی کنترل شود اما تبعات اقتصادی و حتی دیپلماتیک آن حداقل تا پایان سال 2020 وجود خواهد داشت. کرونا باعث مرگ هزاران نفر و سقوط بازارهای اقتصادی و تجاری جهان شد. زیان اقتصادی این ویروس، احتمالا فراتر از هزار میلیارد دلار در جهان خواهد رسید. این ویروس باعث رکود جهانی در بخش‌های مختلف صنعت، گردشگری و خدمات شده از این‌رو تقاضا جهت انرژی و کالا در ماه‌های آتی کاهش خواهد یافت. این کاهش تقاضا، اثر خود را بر بازار نفت بیش از بخش‌های دیگر نشان می‌دهد. شوک اولیه به بازار نفت بر اثر رکود جهانی ناشی از کرونا در روزهای اخیر قیمت نفت را به 30 دلار در هر بشکه رسانید. عدم همکاری روسیه با اوپک جهت کاهش عرضه و رقابت این کشور با عربستان و آمریکا در بازار نفت، عامل تشدید این سقوط بود. تبعات این سقوط بازارهای بزرگ مالی جهان را نیز تحت تأثیر قرار داد و شاخص تمام بورس‌های مطرح جهان در چند روز اخیر منفی بوده است. روسیه تلاش دارد قیمت نفت را زیر 40 دلار نگه دارد تا شیل‌اویل آمریکا صرفه اقتصادی نداشته باشد و از این طریق تحریم‌های آمریکا علیه انتقال گاز روسیه به اروپا را جبران کند. در رقابت با عربستان سعی دارد همچنان بزرگ‌ترین تولیدکننده نفت جهان باقی بماند و بتواند موقعیت خاورمیانه‌ای خود را با کنترل عربستان تثبیت کند. چنانچه تأثیرات کرونا همچنان ادامه داشته و تعادل عرضه و تقاضا برقرار نشود، ممکن است روند کاهشی قیمت نفت مضاعف شود گرچه برخی تحلیلگران امید دارند با شروع مسافرت‌های تابستانی در آمریکا، تقاضای نفت افزایش یابد که احتمالا به دلیل تبعات شیوع کرونا حجم سفرهای تابستانی آمریکا کاهش چشمگیر داشته و تأثیر سنتی خود بر بازار نفت را از دست بدهد.
همه این اتفاقات، خبر خوشی برای ایران نیست. درحالی‌که صادرات نفت ایران به حدود 500 هزار بشکه در روز رسیده، کاهش حدود 50درصدی قیمت نفت، کسری بودجه زیادی برای دولت ایجاد می‌کند. در شرایط تقاضای محدود نفت، ایران مجبور است امتیازات و تخفیفات ویژه‌ای به خریداران بدهد؛ از این رو در صورت تثبیت قیمت نفت در محدوده 30 تا 40 دلار، قیمت فروش نفت ایران از این مقدار نیز کمتر خواهد بود. مشکل مضاعف دیگری که در زمینه نفت به وجود خواهد آمد، دسترسی به منابع ارزی و هزینه‌های دورزدن تحریم و نقل و انتقال ارز است. معضلی که با برگشت به لیست سیاه FATF مضاعف نیز خواهد شد. تأثیرات بازگشت به لیست سیاه این نهاد، در ماه‌های آتی، در نقل و انتقالات ارزی صعوبت ایجاد خواهد کرد. در چنین شرایطی تأمین منابع ارزی کشور بیش از پیش سخت می‌شود، واردات مواد اولیه و صادرات کالای غیرنفتی نیز دچار کاهش شده و در نهایت باعث افزایش هزینه‌های تولید و تشدید رکود تورمی در جامعه خواهد شد. بنابراين از دیدگاه درآمد ارزی نفتی، چنانچه شرایط بین‌المللی تغییر نکرده و در سیاست‌های پولی و مالی بانک مرکزی تغییرات جدی صورت نگیرد، زخم‌های واردشده از تحریم بر پیکر نحیف و کم‌جان اقتصاد ایران، عمیق‌تر خواهد شد.
از نظر اقتصاد خرد، به‌طور تاریخی و سنتی، تأثیرات کاهش درآمد ارزی دولت تا چندین ماه پس از آن نیز در بخش‌های مختلف به‌خصوص خدمات، وجود خواهد داشت از این رو حتی اگر اتفاق مهمی در تعادل بین عرضه و تقاضای نفت بیفتد نیز در یک سال آتی بازار خدمات ایران دچار رکود خواهد شد. برخی پیش‌بینی‌ها حاکی از آن است که بازار داخلی رکود حدود 30درصدی را در سال 99 تجربه خواهد کرد.
(ادامه در بخش دوم 👇👇👇)

@neveshttar