روند احیای برجام و دولت سیزدهم ایران
سید محمدهادی موسوی

استانبول/ خبرگزاری آناتولی

چند روز پیش خبرگزاری بین‌المللی بلومبرگ آمریکا اعلام کرد که احتمالا دور نهایی مذاکرات احیای برجام در وین در مرداد ماه آتی برگزار خواهد شد. این درحالی است که در دور ششم مذاکرات قرار بود جمع‌بندی نهایی طی یک هفته تا ده روز در پایتخت کشورها انجام شود. امروز اما حدود یک ماه از آن تاریخ گذشته است.

در همین هفته، روزنامه «جوان» از رسانه‌های محافظه‌کار و نزدیک به سپاه پاسداران ایران نیز خبر داد که توافق نهایی احیای برجام احتمالا در دولت سیدابراهیم رئیسی انجام می‌شود. براساس سخنان حسن روحانی، توافق احیای برجام نهایی شده و درصورت دادن اختیار به دیپلمات‌های ایرانی، وقوع سرعت محتمل بود، ولی به دلیل جابه‌جایی قدرت در تهران، این روند به تاخیر افتاده است.

آنچه مسلم است حتی اگر احیای برجام در دولت فعلی ایران به ریاست حسن روحانی نیز رخ دهد، اجرای تعهدات طرفین به دولت آینده این کشور خواهد رسید. اما سوال اصلی این مبحث این است که دولت سیزدهم ایران به ریاست رئیسی با برجام چه خواهد کرد؟

برجام طی این سال‌ها همواره مورد نقد جناح اصولگرا در ایران بوده است. آنها این توافق را در حد یک خیانت ملی قلمداد کرده‌اند و اکنون بر سر یک دوراهی قرار دارند. اگر دولت رئیسی بخواهد مشکلات اقتصادی را مرتفع کند، تحقق این هدف بدون وجود برجام میسر نیست. از طرف دیگر سال‌ها این شعار سرداده شده که علت مشکلات داخلی، تحریم نیست، بلکه مدیریت اشتباه دولت مستقر بوده است.

بخش قابل‌توجهی از رای‌دهندگان به رئیسی، قشری متعصب و محافظه‌کارند که با برجام زاویه اساسی دارند و احیای این توافق توسط وی، اولین چالش دولتش با بدنه طرفداران داخلی‌اش است؛ چالشی که رئیس‌جمهور جدید ایران ترجیح می‌دهد در ماه‌های نخستین استقرار دولتش با آن مواجه نشود.

اما نکته مهمتر، نحوه تعامل دولت رئیسی با برجام در ابعاد بین‌المللی است. این توافق قرار بود علاوه بر رفع تحریم‌های سازمان ملل متحد و اتحادیه اروپا، تحریم‌های هسته‌ای ثانویه آمریکا را نیز لغو کند. این بدان معناست که ایالات متحده تحریم‌های حقوق‌بشری، پولشویی، تروریستی و موشکی را متوقف نکرده و از این ابزار جهت فشار به این کشور استفاده خواهد کرد.

در این شرایط، عکس‌العمل دولت رئیسی به سیاست‌های آمریکا و یا حتی اتحادیه اروپا مسئله‌ساز خواهد بود. براساس خطوط قرمز اعلام‌شده رهبری جمهوری اسلامی ایران «اعمال هرگونه تحریم با هر بهانه‌، نقض برجام محسوب می‌شود». حال چنانچه دولت رئیسی بخواهد براساس شعارهای خود به این خط قرمز پایبند باشد، عملا برجام به بن‌بست خواهد رسید.

به نظر می‌رسد رئیسی و سعید جلیلی برای سکان سیاست خارجی دولت جدید ایران توسط تیم او توافق کرده‌اند. حضور علی باقری‌کنی، معاون جلیلی دبیر سابق شورای عالی امنیت ملی ایران، در کمیته تطبیق متن مذاکرات وین با متن برجام و همچنین در نشست وزیر امور خارجه هند با رئیسی، نشان از نقش کلیدی او در سیاست خارجی دولت آینده دارد. حضور باقری‌کنی که یکی از سرسخت‌ترین منتقدان برجام است در تیم دیپلماسی دولت آتی، پاشنه آشیل اجرای این توافق خواهد بود.
برجام از دیدگاه تیم جلیلی یک «چک بلامحل» است که اصلا نباید تصویب می‌شد. در چنین شرایطی حضور فردی مثل باقری‌کنی در تیم دیپلماسی دولت جدید، اجرای برجام در هاله‌ای از ابهام قرار خواهد داد. به‌ویژه اگر طرف‌های غربی تحریم‌های غیرهسته‌ای را بر ایران اعمال کند، واکنش دولت مستقر در ایران در یک دوراهی بزرگ قرار خواهد گرفت.

اگر ایران بخواهد هرگونه اعمال تحریم را نقض برجام بداند، آنگاه واکنش متقابل می‌تواند کلیت این توافق را زیر سوال ببرد. یکی از مهم‌ترین نقدهای اصولگرایان طی سال‌های اخیر به دولت روحانی این بوده که تصویب تحریم‌هایی مانند «آیسا»، «کاتسا» و غیره را نقض برجام تلقی نکرده و همچنان به تعهدات برجامی ملزم بوده است. از آن طرف، اجرای کامل برجام توسط دولت رئیسی نیز شرایط مناسبی را به وجود نخواهد آورد.

ادامه یادداشت⬇️⬇️⬇️
https://telegra.ph/%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF-%D8%A7%D8%AD%DB%8C%D8%A7%DB%8C-%D8%A8%D8%B1%D8%AC%D8%A7%D9%85-%D9%88-%D8%AF%D9%88%D9%84%D8%AA-%D8%B3%DB%8C%D8%B2%D8%AF%D9%87%D9%85-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-07-17

@neveshttar