سینتیک یا ترمودینامیک؟
سید محمد هادی موسوی

در علم فیزیک جهت بررسی یک پدیده، دو روش وجود دارد؛ یا پایان و نتیجه‌ی پدیده مورد بررسی قرار میگیرد که، «ترمودینامیک» گفته می شود. یا به روند طی شدن پدیده و چگونه رخ دادن آن، توجه می‌شود که به آن «سینتیک» اطلاق می‌گردد. در ترمودینامیک، تمرکز بر وضعیت اولیه-نهایی و نتیجه‌ی پدیده‌های فیزیکی است اما در سینتیک، روند تبدیل وضعیت اولیه به نتیجه، محاسبه و شبیه سازی می‌گردد.
اگر بخواهیم با این منطق به موضوعات #حکمرانی نگاه کنیم می‌توانیم بگوییم که هر تصمیم‌گیری در حوزه حکمرانی دو وجه دارد؛ یکی "فرآیند رسیدن به تصمیم" که نگاه سینتیک محور است و دیگری "نتایج تصمیم گیری" با نگاه ترمودینامیک محور.
در علم فیزیک، هیچ کدام از این دو روش، بر دیگری برتری ندارد. اما شاید بتوان گفت در حکمرانی، وجهه‌ی سینتیک، اهمیتی فراتر از وجهه‌ی ترمودینامیک دارد. در حقیقت می‌توان گفت، فرآیند اخذ تصمیم در حکمرانی، مهمتر از خود تصمیم است چرا که آنچه باعث به ثمر رسیدن تصمیمات حکمرانی می‌گردد، همکاری و همیاری توده مردم، با آن تصمیم است. از این رو چنانچه جامعه نتواند به این اقناع برسد که سینتیک تصمیم‌گیری در کشور چگونه است، با آن تصمیم، همراهی نخواهد کرد.
یکی از بزرگترین مشکلات حکمرانی طی دهه‌های اخیر عدم اقناع جامعه در فرآیند تصمیم‌گیری (سینتیک تصمیم گیری) است. مثلا فرآیند تصمیم گیری درخصوص هدفمندی یارانه ها، برجام، لوایح مربوط به FATF ، سهمیه بندی و افزایش قیمت بنزین به نحوی نبود که جامعه اقناع گردد. در برهه‌های مختلف، جامعه، همواره این سوال و دغدغه را داشته و دارد که فرآیند تصمیم‌گیری در خصوص مسائل مهم حکمرانی در چه فضا و اتمسفری اتخاذ می‌شود. در تمام این تصمیم‌گیری‌ها جامعه، با این پرسش مواجه بوده که آیا نظر کارشناسان مستقل، رسانه‌ها و افکار عمومی در فرآیند تصمیم‌گیری حاکمیت دخیل می‌گردد؟ مبنای تصمیم گیری در این موارد چه بوده؟ "هزینه-فایده" تصمیمات حاکمیتی، چگونه محاسبه شده است؟
به عنوان مثال در خصوص #برجام، فارغ از نتیجه آن، دو دیدگاه متضاد در جامعه وجود دارد که یکی برجام را خواست و تحت نظارت حاکمیت می‌داند و دیگری برجام را تحمیل شده به حاکمیت می‌پندارد چرا که فرآیند تصمیم‌گیری در این مورد در جامعه شفاف نیست و حیطه مسئولیت‌ها و وظایف، مشخص نشده است.
یا درمورد لوایح #FATF هنوز جامعه اقناع نشده که این لوایح در چه فضایی در حال تصمیم‌گیری است. از یک طرف دولت و فعالان بخش خصوصی خواستار تسریع در تصویب آنها هستند از طرف دیگر منتقدان و نهادهای حاکمیتی تصویب آن را خیانت می‌دانند. در چنین فضای غیر شفافی، فارغ از تصویب یا عدم تصویب این لوایح، بخشی از جامعه در هر دو صورت، اقناع نخواهد شد.
جدیدترین نمونه عدم اقناع توده مردم، در خصوص بیماری #کرونا و مسائل مبتلا به آن است. طی یک سال اخیر، فرآیند تصمیم‌گیری در خصوص محدودیتهای کرونایی، روشهای مقابله با گسترش این بیماری و حتی خرید واکسن خارجی یا تولید واکسن داخلی آن، محل مناقشه بوده است.
هنگامی که مردم می‌بینند بدون توجه به نظر آنها و کارشناسان مستقل، فرد یا افراد محدودی بدون توجیه و اقناع مردم، تصمیمات شخصی و حتی سیاسی در خصوص مقابله با این بیماری می‌گیرند، حتی اگر آن تصمیم کاملا درست باشد، همکاری و مشارکت جمعی در حداقل ممکن خواهد بود لذا همان تصمیم‌گیری درست نیز به نتایج فاجعه بار ختم خواهد شد.
نمونه نتایج فاجعه بار در موضوع سهمیه بندی بنزین(سال 86)، حل مشکل موسسات اعتباری غیر مجاز (سال 96)، افزایش قیمت بنزین (سال 98) مشاهده شد.
از طرف دیگر اما نمونه‌های موفق در اقناع افکار عمومی در خصوص تصمیم‌گیری حاکمیتی در ابتدای انقلاب وجود دارد. انتخابات #رفراندوم جمهوری اسلامی(سال 58)، اتمام جنگ و پذیرش #قطعنامه (سال 67) نمونه‌های موفقی از جسارت تصمیم‌گیران در مشارکت و اقناع مردم است که مردم نیز با آن همیاری و همکاری فوق العاده‌ای داشتند.
باید پذیرفت در هیچ کشوری نمی‌توان در یک فضای گلخانه‌ای تصمیمات کلان را اتخاذ نمود و از قاطبه مردم انتظار متابعت و همراهی نمود. در #حکمرانی_خوب، سینتیک تصمیم‌گیری بسیار مهمتر از ترمودینامیک تصمیمات است.
خداوند در قرآن به عقل مطلق، پیامبر اکرم(ص)، دستور داده که در مسائل مهم با مردم مشورت کن"و أمرهم‌ شوری‌ بینهم". پیامبر نیز در این خصوص فرموده‌اند: "استواری‌ در تصمیم‌گیریها آنگاه‌ است‌ که‌ با صاحب‌نظران‌ به‌ مشورت‌ بنشینی‌ و از صلاحدید آنان‌ پیروی‌ کنی. و هر گاه‌ خردمندان‌ دلسوز نظری‌ دادند، زنهار تا مخالفت‌ نورزی‌ و آن‌ را بپذیری، زیرا مخالفت‌ با آنان‌ مایه‌ هلاکت‌ و تباهی‌ عمل‌ است". امیرالمومنین (ع) نیز به کارگزاران خود توصیه فرموده‌اند: هرگز با یک‌ رأی‌ خاص، درباره‌ مسائل‌ مرتبط‌ با جامعه، تصمیم‌ نگیرید.

@neveshttar