علائم حیاتی برجام
سیدمحمدهادی موسوی
روزنامه شرق مورخ 7 خرداد 99
دو سال از خروج یک‌جانبه آمریکا از برجام گذشته است. بسیاری از منتقدان داخلی برجام، پس از این اتفاق، برجام را تمام‌شده و یک «توافق مرده» قلمداد کردند. گرچه طی این دو سال، این توافق‌نامه بین‌المللی، به طور کامل از بین نرفته، بدون حضور آمریکا و اجرای تعهدات برجامی‌اش، #برجام مانند یک بیمار نیمه‌جان، توان کافی جهت انجام حرکات مثمرثمر را ندارد. اما طی روزهای اخیر اتفاقاتی در حوزه برجام رخ داده که علائم حیاتی آن را نشان می‌دهد!
بر اساس گزارش رسانه‌های خارجی چند نفت‌کش ایرانی برای نخستین بار، با عبور از کانال سوئز و طی اقیانوس اطلس، در حال نزدیک‌شدن به آب‌های کشور ونزوئلا هستند. این نفت‌کش‌ها حامل فراورده‌های نفتی پالایشگاه‌های ایران هستند که به ونزوئلا صادر می‌شوند. ونزوئلا علی‌رغم آنکه خود بزرگ‌ترین تولیدکننده نفت آمریکای جنوبی و یکی از بزرگ‌ترین تولیدکنندگان نفتی جهان است، به خاطر معضلات اقتصادی و تحریم‌های آمریکا، دچار مشکلات فراوانی در صنعت پالایشی شده، از این‌رو از کشورهای مختلف جهان تقاضای همکاری کرده است. با وجود روابط خوب ونزوئلا با چین و روسیه، این دو کشور از ترس اقدامات قهری آمریکا کمک‌های خود به #ونزوئلا را بسیار محدود کرده‌اند با این حال، ایران تاکنون در دو نوبت جهت راه‌اندازی مجدد پالایشگاه‌های ونزوئلا، به این کشور یاری رسانده است.
اعزام نفت‌کش‌های ایرانی به سمت ونزوئلا با پرچم ایران فراتر از یک اقدام بی‌سابقه دریایی و منافع اقتصادی مترتب آن است. این اقدام در حقیقت به‌رخ‌کشیدن اقتدار سیاسی ایران و از آن مهم‌تر، زنده‌بودن برجام است. پیش از امضای توافق‌نامه برجام و صدور قطع‌نامه 2231 شورای امنیت سازمان ملل، ایران ذیل «بند 41 فصل هفتم سازمان ملل» بود که بر اساس آن هرگونه تعامل دریایی با ایران ممنوع بود اما با صدور قطع‌نامه 2231 در سال 94، این محدودیت‌ها مرتفع شد.
عبور نفت‌کش‌های ایرانی از تنگه هرمز، تنگه باب‌المندب و کانال سوئز به عنوان سه آبراه بسیار مهم بین‌المللی به سمت دریای کارائیب تأکیدی بود بر جاری‌بودن قطع‌نامه 2231 سازمان ملل وگرنه در هر نقطه از این مسیر، کشورهای ساحلی آنها می‌توانستند به استناد قطع‌نامه 1929 سازمان ملل، کشتی‌های ایرانی را بازرسی یا حتی توقیف کنند. اهمیت این اقدام وقتی دوچندان می‌شود که ایالات متحده #آمریکا سعی دارد با فشار بر کشورهای عضو شورای امنیت سازمان ملل، قطع‌نامه 2231 و برجام، به عنوان پیوست آن را لغو کند.
آمریکا همچنین نتوانسته و نمی‌تواند به صورت یک‌جانبه کشورهای دیگر را مجبور به بازرسی یا توقیف این کشتی‌ها کند چراکه هم تحریم‌های ایران و هم تحریم‌های ونزوئلا توسط جامعه جهانی پذیرفته نشده و به صورت یک‌جانبه توسط آمریکا اعمال می‌شود.
اتفاق مهم دیگر که نشان از زنده‌بودن برجام دارد، تلاش آمریکا جهت جلوگیری از لغو تحریم‌های تسلیحاتی ایران است. بر اساس برجام، تحریم‌های تسلیحاتی ایران، پنج سال پس از روز اجرای برجام (مهرماه 99)، لغو می‌شوند.
پس از امضای برجام، یکی از مواردی که منتقدان داخلی برجام به آن استناد می‌کردند سخنرانی وندی شرمن، مذاکره‌کننده ارشد هسته‌ای آمریکا، در خصوص استفاده از کلمه «Lift» در متن برجام بود. خانم شرمن مدعی بود که استفاده از این کلمه عامدانه بوده و به نوعی بر سر مذاکره‌کننده‌گان هسته‌ای ایران کلاه رفته است چراکه معنای این کلمه، لغو تحریم نیست.
با نگاه به متن قطع‌نامه 2231 سازمان ملل مشخص است که کلمه Lift در خصوص رفع تحریم‌های سازمان ملل و اتحادیه اروپا استفاده شده است. حال چنانچه حرف خانم شرمن مستند بود، اکنون دولتمردان آمریکایی نگرانی در خصوص ممانعت از لغو تحریم‌های تسلیحاتی ایران نداشتند و به راحتی می‌توانستند با تفسیر حقوقی مورد ادعای خانم شرمن، جلوی این اتفاق را بگیرند، در حالی که دولت مستقر آمریکا تلاش سیاسی و دیپلماتیک فراوانی به خرج داده تا بتواند این روند را متوقف کند.
حال باید از منتقدان داخلی برجام که روزگاری مدعی بودند ایران هیچ وقت ذیل فصل هفتم منشور ملل متحد نبوده و به استناد سخنان وندی شرمن و با الفاظ تند به تیم مذاکره حمله کرده‌اند، پرسید اگر حرف ایشان و انتقاد شما درست بود، آمریکا به راحتی می‌توانست برجام را نابود کند اما گذر زمان نشان داد که چارچوب برجام به قدری محکم و با دقت نگاشته شده که علی‌رغم تمام ادعاهای مقامات آمریکایی و تکرار آنها توسط منتقدان داخلی، برجام همچنان زنده است گرچه تمامی قابلیت‌های آن قابل استفاده نیست.
@neveshttar
http://tinyurl.com/y9gl77jh