✅ «نخبه»شياد‌نيست!

✍ سرمقاله #غلامرضا_نور‌ی‌علا در شماره ۲۲۳۶ روزنامه #نقدحال

گره کور توسعه و پيشرفت ايران را نمي‌توان فقط به مديران ناتوان و نمايندگان ناکارآمد نسبت داد. بخشي از مشکل‌ به کساني بازمي‌گردد که عنوان نخبه و روشنفکر را يدک مي‌کشند‌ اما گاه به‌جاي استدلال و روشنگري‌ با ادعاهاي بي‌پشتوانه و تناقض‌گويي، افکار عمومي را به بازي مي‌گيرند. نخبگي، امتياز نيست؛ مسووليت است و نخستين شرط آن، صداقت در گفتار و پذيرش مسووليت سخن است. قصد نداشتم درباره اظهارات سعيد ليلاز پيرامون کريم‌خان زند، وکيل‌الرعاياي نامدار ايران، چيزي بنويسم؛ اما توضيحات او در گفت‌وگو با باجناق‌اش، جلال خوش‌چهره، نه‌تنها ابهام‌ها را برطرف نکرد‌ بلکه پرسش‌هاي بيشتري برانگيخت. ليلاز در سخناني که بازتاب گسترده‌اي يافت، کريم‌خان زند را »يک لر بي‌سواد« خواند و مدعي شد که او دائم‌الخمر بوده است. اين اظهارات، واکنش‌هايي در پي داشت؛ برخي آن را توهين به قوم لر دانستند و برخي ديگر، اهانت به شخصيت تاريخي کريم‌خان. فارغ از اين واکنش‌ها، پرسش اصلي آن است که چنين ادعاهايي بر چه اسناد و شواهدي استوارند؟ آيا صرف بيان يک ادعا از زبان کسي که خود را صاحب‌نظر تاريخ و سياست مي‌داند، براي پذيرفتن آن کافي است؟ ليلاز در توضيحات بعدي‌ از ناآگاهي حاکمان ايراني پس از صفويه نسبت به جهان و ديپلماسي سخن گفت؛ اما در همان حال، رفتار کريم‌خان در رد دعوت نماينده پرتغال را نمونه‌اي درخشان از ديپلماسي دانست. اينجا پرسشي جدي شکل مي‌گيرد: چگونه مي‌توان حاکمي را فاقد شناخت و سواد دانست و هم‌زمان، تصميم ديپلماتيک او را ستود؟ آيا اين تناقض به توضيحي مستند نياز ندارد؟ توجيه بعدي او نيز اين بود که »سوءتفاهمي« رخ داده و او هزار کيلومتر از آن فاصله دارد! اما وقتي سخني صريح بيان شده، سوءتفاهم دقيقا کجاست؟ ليلاز بايد روشن و مستدل توضيح دهد که کدام بخش از سخنانش نادرست فهميده شده است؛ نه‌ اينکه با فرافكني مساله را به سوءبرداشت مخاطبان حواله دهد. البته نقد يک چهره به معناي نفي همه نخبگان و روشنفکران نيست. جامعه براي پيشرفت به دانشمندان، انديشمندان و روشنفکران مستقل و مسوول نياز دارد؛ اما شهرت، مدرک دانشگاهي و تريبون رسانه‌اي، به‌تنهايي کسي را نخبه نمي‌کند. نخبه واقعي بايد بيش از ديگران در برابر سند، منطق و حقيقت پاسخ‌گو باشد. از مدعيان نخبگي انتظار مي‌رود اگر درباره تاريخ سخن مي‌گويند، سند ارائه کنند؛ اگر خطا كردند، بپذيرند و اگر سخنان‌شان بد فهميده شد‌ به‌جاي فرافکني، توضيح روشن بدهند. جامعه ايران بيش از شارلاتان‌ها و شيادان پرادعا‌ به صاحبان صادق دانش نياز دارد نه کساني که به‌جاي نوشتن مار، عكس مار را به مردم مي‌فروشند.

@naghdehall