✅ رفتار‌اديبان‌چنان‌که‌افتد

✍ یادداشت #محمدحسين_شيريان در شماره ۲۲۲۹ روزنامه #نقدحال

در زمانه‌اي زندگي مي‌کنيم که نايافته‌هاي پنهان حيات بزرگان و اهل ادب مثل آيينه در برابرمان قرار مي‌گيرد. گاه از رفتار آن تلاش‌گران عرصه ادب و فرهنگ چنان شگفت‌زده مي‌شويم؛ يا به شادي مضاعفي حمايتي هم‌چنان‌ يا قهر و عتابي؛ که مپرس! ليلي گلستان دختر زنده‌ياد ابراهيم گلستان در‌باره رفت‌‌و‌آمدهاي بزرگان حاضر در آن تاريخ به خانه آنها‌ از رفتار و سکنات همه آنها حرف مي‌زند. اما وقتي از مهدي اخوان‌ثالث مي‌گويد چنان به مهر و ادب و متانت از او سخن مي‌گويد که شنونده بيش از پيش شيفته آن مرد اوستايي با دستي سترگ در گنجينه سخن و شعر مي‌شود. تصويري از تلاش اهل ادب و فرهنگ رفتاري در ذهن نقش مي‌بندد که آيا نايافته‌هاي زندگي اين قبيله سخن نيز چنان است که در آثار و زندگي‌شان با کمترين اختلاف نهفته است! چنان که عرفا، اهل دل، فيلسوفان و دنيا طلاق دادگان اهل خرد بر مسير انساني رفتار اصرار دارند. مدت‌ها‌ست روايتي حقيقي قلب اين قلم را مجروح کرده است. اصلا انتظار نمي‌رفت شخصيتي اديب و تلاشگر چون ايرج افشار براي فرو نهادن ارزش و اثر بخشي اجتماعي-‌سياسي و کاهش مخاطبان آثار جلال آل‌احمد آن‌هم‌ پس از مرگ جلال به هوشنگ نهاوندي رييس وقت دانشگاه تهران (آبان 1355 تا شهريور 1356)، بگويد: »آيا مي‌خواهيد ما اين جلال‌آل احمد را (7سال پس از مرگ جلال در1348) از بين ببريم و در ضمن کمي هم محيط دانشگاه را راحت کنيم! (نهاوندي مي‌گويد) والله من بدم نمياد. ايرج افشار پيشنهاد نمايشگاهي را مي‌دهد تا آثاري از جلال ‌آل‌احمد، صمد بهرنگي، دهخدا، جمال‌زاده« در نمايشگاه قرار گيرد؛ اما مثلا هدف بردن آبرو از وجود جلال باشد. پيشنهاد با حيله و سناريويي از پيش تعيين شده و غير اخلاقي ايرج افشار با همراهي نهاوندي و با موافقت شاه روبرو مي‌شود، سپس محمدرضا‌شاه را براي افتتاح نمايشگاهي جعلي به کتابخانه دانشگاه مي‌آورند تا کنار عکس و کتاب‌هاي جلال آل‌احمد عکس يادگاري بگيرند و فروش آثار جلال در چشم دانشجويان که دانشگاه را تسخير کرده بودند فرو افتد. اين روايت مضبوط صوتي را نهاوندي در مصاحبه با روايت شفاهي تاريخ ايران‌– دانشگاه هاروارد انجام داده است و همه سخن نهاوندي با تمسخر و خنده‌هاي چندش‌آور در اين ماجرا طي مي‌شود؛ (منبع صداي هوشنگ نهاوندي در دانشگاه هاروارد: »https://t.co/zVdwERgns«. اين روايت حقيقي نشان مي‌دهد اگر همه کتاب‌هاي خوب جهان را کسي بنويسد که ذره‌اي از اخلاق خوب دروني برخوردار نباشد به کاهي نمي‌ارزد. فقط کاغذ و مرکب را هدر داده است. جلال با همه نقدهايي که بر او رواست آثاري آفريد؛ اثر گذاشت و اين‌که 57 سال پس از مرگ او در‌باره وي سخني با نقادي و تندي و تحليل مي‌رود يعني اثر‌گذار بوده هر چند گروهي اختيار دارند او را دوست نداشته باشند. آثار تحقيقي او در‌باره اقليم‌‌هاي مختلف کشور و ساير سرزمين‌ها‌ از جمله »جزيره خارگ، در يتيم خليج‌فارس، تات‌نشين‌هاي بلوک‌زهرا، ارزيابي شتابزده، سفر به ولايت عزراييل، سفر به آمريکا، سفر به روس و ترجمه‌هايش: کرگدن اوژن يونسکو، بيگانه آلبرکامو، قمارباز داستايوسکي، دست‌هاي‌آلوده ژان‌پل‌سارتر و همه قصه‌هاي بسيار او« کارنامه اوست.

@naghdehall