📰دولت ترامپ و جمهوری اسلامی هر دو می‌گویند راه‌حل دیپلماتیک برای پایان جنگ را ترجیح می‌دهند، اما دستیابی به توافق بیش از هر زمان دیگری دور از دسترس به نظر می‌رسد.
ریشه‌های بن‌بست ممکن است اساساً با یکدیگر سازگار نباشند.
چرا مهم است؟ در ۱۸ ماه گذشته، دو دور ناموفق مذاکرات به دو جنگ منجر شده است. تفاهم‌نامه ژوئن تنها چند روز پس از امضا فروپاشید و به تشدید دوباره درگیری‌ها انجامید. اگر تلاش کنونی برای دستیابی به یک گشایش دیپلماتیک نیز به بن‌بست برسد، احتمال آغاز دور دیگری از درگیری‌ها طی چند هفته آینده وجود دارد.
در ادامه، نگاهی به برخی عوامل عمیق و ریشه‌دار شخصی، فرهنگی و سیاسی میان دو کشور می‌اندازیم که تلاش‌ها برای دستیابی به توافق را ناکام گذاشته‌اند.
### «ترامپ ADHD دارد؛ ایران OCD»
یکی از دلایل شکست مذاکرات، تفاوت نگاه آمریکا و ایران به بازه زمانی موردنیاز برای مذاکره است.
ترامپ به دنبال توافقی سریع است؛ وقتی روند مذاکرات طولانی می‌شود، بی‌حوصله و کلافه می‌شود. در مقابل، سبک مذاکره ایران کاملاً متفاوت است؛ تهران به دنبال خرید زمان است.
کریم سجادپور، تحلیلگر ارشد بنیاد کارنگی، به آکسیوس گفت:
«آمریکا در دوران ترامپ ابرقدرتی مبتلا به اختلال کم‌توجهی است که قادر به حفظ یک راهبرد پایدار نیست. ایران تحت حاکمیت جمهوری اسلامی نیز یک حکومت دینی وسواس‌گونه است که بیش از پیشبرد رفاه مردم خود، بر مقاومت در برابر آمریکا متمرکز شده است. ترامپ ADHD دارد؛ ایران OCD.»
برای مثال، ترامپ در آوریل ۲۰۲۵ برای مذاکرات ضرب‌الاجل ۶۰ روزه تعیین کرد؛ مهلتی بسیار کوتاه و غیرواقع‌بینانه. در مقابل، ایرانی‌ها مذاکرات را فرآیندی طولانی‌تر می‌دیدند و ضرب‌الاجل ترامپ را جدی نگرفتند. آنها تصور نمی‌کردند ترامپ واقعاً به تهدید خود درباره مهلت ۶۰ روزه عمل کند.
مذاکرات فوریه سال جاری حتی کوتاه‌تر بود و حدود سه هفته طول کشید. احتمال دستیابی به توافقی در چنین مدت کوتاهی تقریباً صفر بود.
### توافقی بزرگ و تاریخی در برابر آتش‌بسی محدود
ترامپ به نمایش پررنگ سیاسی و رسانه‌ای علاقه دارد؛ نمایشی که خودش بازیگر اصلی آن باشد. او به دنبال توافقی است که میراث سیاسی‌اش را رقم بزند، روابط آمریکا و ایران را از نو تعریف کند و خاورمیانه را تغییر دهد.
در مقابل، ایرانی‌ها توافقی محدود و مبتنی بر بده‌بستان را ترجیح می‌دهند که به‌صورت غیرمستقیم و با کمترین بازتاب عمومی ممکن مذاکره شود. از نگاه تهران، هر توافقی بیشتر یک آتش‌بس است تا پیمان صلح.
سجادپور گفت:
«ترامپ و مذاکره‌کنندگانش به توانایی خود در معامله‌گری افتخار می‌کنند. اما در فرهنگ سیاسی ایران، واژه سازشکار عملاً یک توهین محسوب می‌شود.»
او افزود:
«رهبران ایران هرگز حاضر نشدند مستقیماً با ترامپ دیدار کنند. اگر چنین تمایلی داشتند، فکر می‌کنم نتیجه تحولات می‌توانست کاملاً متفاوت باشد. ترامپ می‌خواهد به مناقشه پایان دهد؛ اما هویت جمهوری اسلامی بر تداوم تقابل با آمریکا استوار است.»
### مسئله بی‌اعتمادی
مانع اساسی مذاکرات، بی‌اعتمادی است.
ایرانی‌ها مدعی‌اند ترامپ دو بار در میانه مذاکرات به آنها خیانت کرده و حملات را آغاز کرده است.
بسیاری در داخل ساختار جمهوری اسلامی معتقدند مذاکرات با آمریکا صرفاً پوششی برای آماده‌سازی یک حمله غافلگیرانه است.
در مقابل، طرف آمریکایی می‌گوید این ایران بود که با نقض تفاهم‌نامه ژوئن ۲۰۲۶ و حمله به کشتی‌ها در تنگه هرمز، تنها چند روز پس از امضای توافق، بدعهدی کرد.
مقام‌های آمریکایی می‌گویند نمی‌توانند مطمئن باشند که سپاه پاسداران یا دیگر جریان‌های تندرو در ساختار جمهوری اسلامی به توافقی که با اعضای عمل‌گراتر حکومت مذاکره می‌شود، پایبند بمانند.
### فشارهای داخلی
مذاکرات برای هر دو طرف به مسئله‌ای حساس در سیاست داخلی تبدیل شده است.
تیم مذاکره‌کننده ایران و دیگر مقام‌های داخل حکومت که از توافق حمایت می‌کنند، به‌طور مداوم در داخل کشور مورد حمله و انتقاد قرار گرفته‌اند. این فشارها آنها را به اتخاذ مواضع سخت‌گیرانه‌تر در مذاکرات سوق داده است.
ترامپ و مذاکره‌کنندگانش نیز از سوی جناح راست تحت فشار هستند تا توافقی امضا نکنند؛ در حالی که جناح چپ آنها را به‌دلیل احتمال پذیرش توافقی که یا وضعیت پیش از جنگ را احیا کند یا شبیه توافق هسته‌ای سال ۲۰۱۵ دولت باراک اوباما باشد، به تمسخر می‌گیرد.
این انتقادها باعث شده ترامپ در چند مقطع طی ۱۸ ماه گذشته، از مواضع معتدل‌تری که اتخاذ کرده بود عقب‌نشینی کند؛ از جمله در اوایل همین هفته.
### آنچه باید زیر نظر داشت
استیو ویتکاف و جرد کوشنر، فرستادگان کاخ سفید، و جی‌دی ونس، معاون رئیس‌جمهور آمریکا، همچنان معتقدند پیگیری مسیر دیپلماسی ارزشمند است. اما به نظر می‌رسد ترامپ بسیار بدبین‌تر شده است.
ترامپ در مصاحبه‌ای با مجله تایم که پنجشنبه منتشر شد، گفت آنچه ایران حاضر به انجام آن است، «برای من کافی نیست».
او گفت:
«با ایران، فکر نمی‌کنم هیچ‌وقت بتوان به صلح رسید.»
ترامپ بار دیگر تأکید کرد که در حال بررسی ازسرگیری عملیات نظامی گسترده پس از انتخابات میان‌دوره‌ای آمریکا است.
مسعود پزشکیان، رئیس‌جمهور ایران، روز پنجشنبه از مذاکرات با آمریکا دفاع کرد.
او گفت:
«ما هرگز از گفت‌وگو فرار نکرده‌ایم و نخواهیم کرد؛ هرچند آمریکا با وجود امضای توافق، سه بار کشور ما را هدف قرار داده است.»
پزشکیان با اشاره به تفاهم‌نامه ژوئن افزود:
«آمریکا باید این تصور را کنار بگذارد که می‌تواند با تروریسم ما را به زانو درآورد.»
با این حال، برخی دیگر از مقام‌های ایرانی، به‌ویژه در سپاه پاسداران، معتقدند مذاکرات بی‌فایده است و تنها راه پایان دادن به جنگ، تحمیل هزینه‌های بیشتر به دشمن در میدان نبرد است.
### دیدگاه تحلیلگران
محمد آیت‌اللهی تبار، دانشیار روابط بین‌الملل در مدرسه امور دولتی و خدمات عمومی بوش دانشگاه تگزاس A&M، در مقاله‌ای جدید در نشریه فارن افرز می‌نویسد:
«ایران در قبال ایالات متحده راهبردی مبتنی بر تشدید تنش و تهاجم مستمر اتخاذ کرده است.»
او می‌افزاید:
«\[حاکمیت ایران\] به‌روشنی می‌داند چه می‌خواهد: خروج تمامی نیروهای آمریکایی از منطقه؛ و برای دستیابی به این هدف، آماده است وضعیت جنگی را به‌طور نامحدود حفظ کند.»
@mwarmonitor