💡عقل و اخلاق ۳

📑 حقیقت حسن و قبح
⬅️ حسن و قبح، برخلاف مفاهیم دیگری که با آن‌ها سروکار داریم، به نظام امر و اراده‌ها تعلق دارد، نه به نظام خلق. عالم از دو نظام تشکیل شده است: نظام خلق، که نظام اقتضای ذاتی اشیاء است و در آن، اشیاء بر اساس تناسبات ذاتی خود عمل می‌کنند. برای مثال، علّیت از نظام خلق است. اما نظام امر، نظام تأثیرگذاری است که با ارادۀ مرید تحقق می‌یابد.
⬅️ برای نمونه، نهادسازی‌ها (مانند نهادهای اقتصادی، آموزشی، فرهنگی و ...) همگی در نظام امر قرار دارند. انسان‌ها در نظامِ فعلِ ارادیِ خود کنش‌ورزی می‌کنند و این کنش‌ها تأثیراتی به دنبال دارد.
⬅️ همان‌گونه که در عالم خلق، آتش با سوزاندن همراه است، در نظام امر نیز تأثیرات مشابهی وجود دارد. وقتی شخصی اراده می‌کند که ظلم کند یا دروغ گوید، این ظلم یا دروغ در عالمِ امر تأثیری ایجاد می‌کند و موجودیتی دارد، اما نه از جنس موجودیت عالم خلق.
⁉️ پرسش‌هایی مانند «آیا این مناسبات مالی که وضع کرده‌ایم، خوب است یا خیر؟» نشان می‌دهد که خوبی و بدی، نتیجه قرارداد یا ارادۀ ما نیست، بلکه وصف ارادۀ ما قرار می‌گیرد. خوبی و بدی اوصافی هستند که در عالم امر معنا می‌یابند. وقتی می‌گوییم دروغ‌گویی قبیح است، هم دروغ‌گویی و هم قبح آن، اوصافِ واقعی هستند. پرسش کلیدی این است که عالم امر چگونه معنا می‌شود؟ شهید صدر تنها متفکری است که در دوران معاصر به این مطلب توجه یافته است و در این باب تعبیر زیبایی دارد. ایشان بین نظام علّیت و نظام سلطنت تمایز قائل می‌شود و حسن و قبح را مربوط به مناسبات سلطنت می‌داند.



🌐https://sobhanimt.com
📲@mtsobhani