💡 عقل و اخلاق (۲)

📄 نظریه اعتباریات علامه طباطبایی
⬅️ طبق نظر علامه طباطبایی، مفاهیم اخلاقی نه تصوراً و نه تصدیقاً به واقعیت عینی اشاره ندارند و ناظر به عمل نیستند. این مفاهیم، خارج از حوزه عمل، توسط قوه عامله (نه عاقله) ساخته شده و برای پیشبرد حیات انسان به کار می‌روند. در این نظریه، گزاره‌های اخلاقی فاقد واقع‌گرایی‌اند و صرفاً ابزاری برای زندگی بهترند.
👥 شاگردان علامه کوشیدند تا از پیامدهای منفی این دیدگاه دوری کنند.
شهید مطهری با تفکیک «منِ علوی» و «منِ سفلی» معتقد است عمل به منِ علوی، اخلاقی و در غیر این صورت،عمل غیراخلاقی است.
🔘 راه حل استاد مصباح هم این است که بایدِ اخلاقی از مقوله ضرورت بالقیاس است؛ یعنی اگر کاری در جهت کمال و سعادت باشد، باید آن را انجام داد و یک عمل اخلاقی است.
🔘 اما هر دو راه‌حل با چالش «بایدِ آغازین» مواجه‌اند:
❓چرا من علوی، علوی است؟ اگر علوّ وجودی مراد باشد، حُسن اخلاقی از آن به دست نمی‌آید و اگر علوّ اخلاقی منظور است، دور ایجاد می‌شود. در دیدگاه استاد مصباح نیز پرسش باقی است:
❓چرا باید به سوی کمال و سعادت حرکت کرد؟
وجوبِ اخلاقیِ تحصیلِ کمال همچنان بی‌پاسخ می‌ماند.
تا زمانی که اخلاق پایگاه هستی‌شناختی مستقلی نداشته باشد، هیچ یک از این پاسخ‌ها نتیجه بخش نیست.


🌐https://sobhanimt.com
📲@mtsobhani