🔻 محمدصادق دانشجو،
کارشناسیارشد علومسیاسی دانشگاه شهیدبهشتی▪️
حلقه محاصره ژئواکونومیک و ژئواستراتژیک علیه ایران، با اعمال تحریمهای جامع بر ناوگان هواپیمایی و الزام بینالمللی به انسداد خطوط پروازی، وارد فاز بیسابقهای از محدودسازی همهجانبه شده است. این انسداد هوایی، در کنار استمرار محاصره دریایی در تنگه هرمز، هدف قرار گرفتن مکرر شناورهای تجاری و نفتی، و توقف اجباری جریان واردات و صادرات دریایی (اعم از شریانهای انرژی، کالاهای اساسی و اقلام دارویی)، به مثابه یک محاصره کامل اقتصادی ارزیابی میشود. و استمرار این روند با توجه به ناترازیهای عمیق در تامین انرژی، بحران تامین اقلام استراتژیک، جهش نرخ ارز و افت شدید ارزش پول ملی، چشمانداز فلج ساختاری اقتصاد ایران را در میانمدت ترسیم میکند. مضاف بر این، انسداد مسیرهای زمینی توسط کشورهای همسایه در راستای همگرایی با رژیم تحریمها، امکان تنفس اقتصادی از طریق مجاری جایگزین را نیز مسدود خواهد کرد.
در سطح منطقهای، دگرگونی در آرایش قدرت سیاسی اسرائیل و احتمال روی کار آمدن دولتی با مختصات رادیکالتر به رهبری شخصیتی نظیر گادی آیزنکوت، بر پیچیدگی این معادله امنیتی میافزاید. که در یادداشت قبلی به معرفی کلی وی پرداخته شد. صعود چنین تفکری به راس هرم قدرت اجرایی، به معنای نهادینهسازی و مشروعیتبخشی به خشونت حداکثری در استراتژی امنیت ملی اسرائیل است. و استقرار آیزنکوت در مقام نخستوزیری، متضمن پیامدهای استراتژیک حادی برای ایران خواهد بود. دکترین وی در قبال تهران، سنتزی از نظامیگری عریان و اعمال فشار حداکثری است.
قرارگیری در این تنگنای استراتژیک، در صورت فقدان یک چشمانداز دیپلماتیک جهت تنشزدایی با ایالات متحده، ایران را در برابر یک دوراهی و دو سناریوی محتمل و پرهزینه قرار خواهد داد:
1️⃣اقدام نظامی متقابل (سناریوی تصاعد بحران خارجی):
این سناریو که با هدف شکستن محاصره دریایی و احیای بازدارندگی صورت میپذیرد، به احتمال قریب به یقین موجب آغاز یک درگیری نظامی گسترده خواهد شد. با عنایت به تغییر موازنه قوای منطقهای، ائتلافسازیهای جدید و آسیبپذیریهای مفرط اقتصادی ایران، این رویکرد فاقد چشمانداز استراتژیک مطلوب بوده و میتواند عواقب ویرانگری برای زیرساختهای ملی در پی داشته باشد.
2️⃣بحران مشروعیت و ناآرامیهای ساختاری (سناریوی فروپاشی از درون):
تشدید نارساییهای اقتصادی، تورم لجامگسیخته و فقدان کالاهای اساسی، پتانسیل بروز جنبشهای اعتراضی گسترده را به شدت افزایش میدهد. این موج اعتراضی به دلیل انباشت نارضایتیها، قابلیت تسری سریع و فلجکننده به سراسر کشور را داراست.
در یک تحلیل جامع، از زمان فروپاشی توافقنامه موقت اسلامآباد تاکنون، متغیرهای ژئوپلیتیک و ژئواکونومیک کاملاً در برعلیه ایران عمل بوده است و چشمانداز روشنی در کوتاهمدت رویت نمیشود. در این شرایط پیچیده و چندوجهی، اتکای صرف به مقاومت نظامی، اگرچه به عنوان یکی از مولفههای سختافزاری بازدارندگی ضروری مینماید، اما در برابر یک محاصره ترکیبی مطلقاً ناکافی است و بدون اتخاذ استراتژیهای کلان در حوزه اقتصاد سیاسی و دیپلماسی، مانع از وقوع بحرانهای بعدی نخواهد شد.
در نهایت، باید تاکید کرد که مباحث طرحشده در این نوشتار، صرفاً تحلیلی مبتنی بر خوانش اینجانب از متغیرها و شرایط پیچیده کنونی است. آنچه بیان شد، بیشتر طرح سناریوهای احتمالی و چشماندازهای قابل پیشبینی است و به هیچوجه نباید آنها را به مثابه یک واقعیت قطعی یا سرنوشتی محتوم و تغییرناپذیر قلمداد کرد.
🚀@MoSadeqd🌹