✍🏻 محمدصادق دانشجو | کارشناسی ارشد علوم سیاسی، دانشگاه شهید بهشتی
🔹در روزهایی که دولت چهاردهم با شعار «رفع فیلتر» و «آزادی فضای مجازی» موفق به جلب اعتماد عمومی و کسب مشروعیت انتخاباتی شدند، اکنون همان فضا، به دست برخی جریان‌ها متهم به تهدید امنیت ملی می‌شود. تناقضی آشکار که نه تنها موجب سردرگمی افکار عمومی شده، بلکه نشان‌دهنده نبود انسجام در سیاست‌گذاری و ناتوانی در درک جامع از نسبت تکنولوژی، امنیت و حکمرانی است.
🔸به تازگی، برخی مقامات رسمی مدعی شده‌اند که اپلیکیشن‌هایی نظیر واتساپ، با بهره‌گیری از هوش مصنوعی، نقش مؤثری در شناسایی صدا و مکان فرماندهان مقاومت و نهایتاً ترور آنان داشته‌اند. اگر این ادعا را بپذیریم، اولین پرسش این نیست که آیا واتساپ خطرناک است یا نه، بلکه این است که چگونه در سطح فرماندهی، چنین پروتکل‌های حفاظتی ابتدایی نقض می‌شود؟ اگر یک نرم‌افزار عمومی بتواند به چنین اطلاعات حساسی دست پیدا کند، نشانه ضعف در تجهیزات، آموزش‌ها، و الگوهای مراقبتی در نهادهای امنیتی کشور است؛ نه لزوماً تهدید ذاتی یک اپلیکیشن.
🔹از سوی دیگر، تجربه فیلترینگ گسترده در سال‌های اخیر، نه‌تنها نتوانست خطرات فضای مجازی را کنترل کند، بلکه باعث شکل‌گیری یک بحران ساختاری در زیست دیجیتال جامعه شد. امروز اکثریت مردم ایران برای فعالیت‌های روزمره خود، از فیلترشکن استفاده می‌کنند. این یعنی بخش عمده‌ای از ارتباطات روزانه مردم، از مسیرهایی می‌گذرد که اساساً خارج از کنترل نهادهای داخلی است و این خود به‌مراتب تهدیدی خطرناک‌تر از فعالیت در بستر اپلیکیشن‌های قانونی و نیمه‌رسمی مانند واتساپ به شمار می‌رود.
🔸جالب‌تر آنکه، رفع فیلتر واتساپ و گوگل‌پلی که اوایل دی ۱۴۰۳ صورت گرفت، نه از سر رضایت ساختارهای تمام‌قد امنیتی، بلکه تحت فشار افکار عمومی و وعده‌های انتخاباتی جریان حاکم اجرایی بود. حال این‌که همان نرم‌افزار، عامل نفوذ دشمن معرفی می‌شود، پرسش‌های جدی درباره جهت‌گیری‌های متناقض و بازی‌های سیاست‌زده با امنیت عمومی را مطرح می‌کند.
🔹باید پذیرفت که حتی اگر برخی ابزارهای دیجیتال دارای قابلیت سوءاستفاده باشند، شهروندی عادی، چون من، اساساً اطلاعی از موقعیت یا برنامه‌های فرماندهان نظامی ندارد. اگر چنین اطلاعاتی به بیرون درز پیدا کرده، این ضعف نه در گوشی مردم، بلکه در سامانه‌های حفاظتی نهادهای مسئول است.
🔸واقعیت این است که بارها تلاش شده به‌جای مواجهه‌ی علمی و تخصصی با چالش‌های فضای مجازی، با اتهام‌زنی به نرم‌افزارهای خارجی، صورت مسئله پاک شود. این رویکرد نه‌تنها تهدیدات را خنثی نمی‌کند، بلکه موجب می‌شود آسیب‌ها در لایه‌های بالادستی و ساختاری نادیده گرفته شوند.
🔹بی‌اعتمادی به تکنولوژی‌های وارداتی، موضوعی جدی است و باید هم در حوزه سخت‌افزار و هم نرم‌افزار مورد بررسی علمی قرار گیرد، اما ساده‌سازی مکرر بحران‌های امنیتی به چند اپلیکیشن عمومی، تنها یک چیز را نشان می‌دهد: عدم تمایل به اصلاح درونی و تمرکز بیش از حد بر فرافکنی بیرونی.
🔴 این موضوع، درون‌مایه‌ای جدی برای نگارش یادداشتی تحلیلی و مفصل‌تر خواهد بود که در آن به لایه‌های پنهان و عمیق‌تری از این بحران خواهیم پرداخت.