چه کسی از نظر حکومت ارزش سوگواری دارد؟

✍️ دکتر مرتضی کریمی، انسان‌شناس و تسهیلگر سوگ

آیا هر انسانی به اندازه دیگری ارزش و قابلیت سوگواری‌کردن (grievable) دارد؟جودیت باتلر، فیلسوف سرشناس آمریکایی معتقد است فرهنگ‌ها طیفی از ارزش سوگ‌پذیری ایجاد می‌کنند که نمایانگر «ارزش زندگی» افراد هستند. 

از نظر باتلر فرهنگ‌ها معمولا به جانِ مهاجرین، زندانیان، اقلیت‌ها، غیر شهروندها و در یک کلمه «غیرخودی»ها کمتر بها می‌دهند. یک فرد یا گروه، هر قدر که خودی‌تر باشد، از ارزشِ زندگی بالاتری برخوردار است و در صورت فوت بیشتر برای او سوگواری می‌کنند. در غیر این صورت متوفی برای سیستم فقط یک عدد است. باتلر جنگ خلیج را مثال می‌زند که در آن جان 200 هزار کودک عراقی کشته‌شده فقط یک خبر بود. سوگواری برای آنها در رسانه‌های غربی هرگز با نام یا تصویر یا داستان زندگی شخص آنها همراه نبود. نه آنها یک «شخص» بودند و نه زندگی آنها یک «زندگی» بود. برای همین عناصرزندگی آنها (نام، تصویر، خانواده و ...) نامرئی شده و نادیده گرفته شده بود. 

باتلر می گوید: مسأله اصلا ساده نیست. چرا که اگر یک زندگی ارزش سوگواری کردن ندارد، یعنی «تا حد کمی زندگی» است نه کاملا. یعنی به عنوان یک زندگی کامل به رسمیت شناخته نشده و بنابراین نیازی به سوگواری ندارد. 

به رسانه (ظاهرا) ملی نگاه کنید. برای چه کسانی سوگواری می‌کند؟ چهره و نام و زندگی‌نامه مفصل چه کسانی را به تصویر می‌کشد و خیابان‌ها را به نام چه کسانی می‌کند؟ آیا کسی نامی از کشته‌شدگان سانچی، متروپل... به یاد دارد؟ اینکه حاکمیت برای چه کسانی و چگونه سوگواری می‌کند نشان‌دهنده این است که چه کسانی برای آنها خودی و چه کسانی ناخودی یا همان نخودی هستند. همچنین با چه کسانی نزدیک و با چه کسانی فاصله دارند. و اینکه مردم برای چه کسانی و چگونه سوگواری می‌کنتد نیز نشان از نزدیکی و فاصله آنها با متوفیان و عزیزانشان دارد.
.
پ.ن: کتاب
Violence, Mourning, Politics
Judith Butler

@mortezakarimi77