🫘 آزمایشات کلیوی (Renal Function Tests)

🧬 عملکردهای اصلی کلیه

کلیه‌ها علاوه بر دفع مواد زائد، در تنظیم تعادل آب و الکترولیت‌ها و اسید–باز نیز نقش دارند.

⚙️ مهم‌ترین وظایف کلیه

🚽 دفع مواد زائد متابولیکی
💧 تنظیم آب بدن
🧂 تنظیم الکترولیت‌ها
⚖️ حفظ تعادل اسید–باز
🩸 تنظیم فشار خون
🧬 تولید اریتروپویتین
🦴 فعال‌سازی ویتامین D

🧪 مهم‌ترین آزمایشات کلیوی

برای ارزیابی عملکرد کلیه معمولاً موارد زیر بررسی می‌شوند:

🔹 BUN / Urea
🔹 Creatinine
🔹 eGFR
🔹 Creatinine Clearance
🔹 Uric Acid
🔹 Electrolytes
🔹 Urinalysis
🔹 Urine Protein / Albumin

🟡 اوره (Urea) و BUN

اوره محصول نهایی متابولیسم پروتئین‌هاست و عمدتاً در کبد ساخته و از طریق کلیه دفع می‌شود.

🧪 BUN = Blood Urea Nitrogen

📈 افزایش BUN

کاهش GFR
کم‌آبی
افزایش مصرف پروتئین
خونریزی گوارشی
برخی شرایط کاتابولیک

📉 کاهش BUN

بیماری شدید کبدی
سوءتغذیه
دریافت کم پروتئین
افزایش حجم مایعات در برخی شرایط

🧪 کراتینین (Creatinine)

کراتینین محصول متابولیسم کراتین فسفات عضلات است.

🩸 تولید: → نسبتاً پایدار و وابسته به توده عضلانی

🫘 دفع: → عمدتاً از طریق فیلتراسیون گلومرولی

📈 افزایش کراتینین → کاهش GFR و اختلال عملکرد کلیه

📌 کراتینین نسبت به اوره شاخص اختصاصی‌تری برای ارزیابی عملکرد فیلتراسیون کلیه است.

📊 GFR

Glomerular Filtration Rate

یعنی مقدار خونی که گلومرول‌ها در واحد زمان فیلتر می‌کنند.

📌 GFR یکی از مهم‌ترین شاخص‌های عملکرد کلیه است.

📉 کاهش GFR → کاهش عملکرد فیلتراسیون کلیه

🧮 eGFR → تخمین GFR بر اساس کراتینین سرم و برخی مشخصات فردی و بالینی

🧪 کلیرانس کراتینین (Creatinine Clearance)

کلیرانس یعنی حجم پلاسمایی که در واحد زمان از یک ماده پاک می‌شود.

🧪 برای محاسبه کلیرانس کراتینین معمولاً به:

کراتینین ادرار
کراتینین سرم
حجم ادرار
مدت زمان جمع‌آوری ادرار

نیاز است.

🧮 فرمول:

CrCl = (UCr × V) / PCr

🔹 UCr → غلظت کراتینین ادرار
🔹 V → حجم ادرار در واحد زمان
🔹 PCr → غلظت کراتینین پلاسما

🧂 الکترولیت‌ها

کلیه نقش مهمی در تنظیم الکترولیت‌های بدن دارد.

🧪 مهم‌ترین موارد:

سدیم (Na⁺)
پتاسیم (K⁺)
کلر (Cl⁻)
بی‌کربنات (HCO₃⁻)
کلسیم (Ca²⁺)
فسفات (PO₄³⁻)

⚠️ اختلال عملکرد کلیه می‌تواند باعث اختلال در تعادل این یون‌ها شود.

🔴 پتاسیم → در نارسایی کلیه ممکن است افزایش یابد.

🧪 اسید اوریک (Uric Acid)

اسید اوریک محصول نهایی متابولیسم پورین‌ها است.

🚽 دفع: → عمدتاً از طریق کلیه

📈 افزایش اسید اوریک:

کاهش دفع کلیوی
نقرس
افزایش تولید پورین
برخی شرایط متابولیک

💎 تجمع کریستال‌های اورات می‌تواند باعث Gout (نقرس) شود.

🧪 پروتئین و آلبومین ادرار

در حالت طبیعی مقدار پروتئین ادرار کم است.

🔴 افزایش پروتئین ادرار: → Proteinuria

🟣 افزایش آلبومین ادرار: → Albuminuria

📌 Microalbuminuria → افزایش خفیف دفع آلبومین که می‌تواند از نشانه‌های اولیه آسیب گلومرولی، به‌خصوص در دیابت، باشد.

🧪 بررسی ادرار در ارزیابی کلیه

در آزمایش ادرار موارد مختلفی بررسی می‌شوند:

🔬 Physical

رنگ
شفافیت
وزن مخصوص

🧪 Chemical

پروتئین
گلوکز
خون
بیلی‌روبین
کتون
pH

🔬 Microscopic

RBC
WBC
سلول‌های اپی‌تلیال
Casts
Crystals

🧱 Castهای ادراری

Casts در توبول‌های کلیوی تشکیل می‌شوند و می‌توانند اطلاعات مهمی درباره آسیب کلیه بدهند.

🟡 Hyaline Cast

ممکن است در افراد سالم نیز دیده شود
بعد از ورزش یا کم‌آبی ممکن است افزایش یابد

🔴 RBC Cast → به نفع خونریزی یا آسیب گلومرولی

⚪ WBC Cast → می‌تواند در التهاب یا عفونت کلیه دیده شود

🟤 Granular Cast → ممکن است در آسیب توبولی دیده شود

🟤 Waxy Cast → بیشتر در بیماری‌های مزمن و پیشرفته کلیه دیده می‌شود

🩺 الگوهای مهم آزمایشات کلیوی

🔴 کاهش GFR ⬇️

افزایش کراتینین
⬇️
افزایش BUN

🟣 آسیب گلومرولی ⬇️

افزایش پروتئین/آلبومین ادرار
⬇️
Proteinuria / Albuminuria

🟠 اختلال توبولی ⬇️

اختلال در بازجذب و دفع مواد
⬇️
تغییرات الکترولیت‌ها و برخی یافته‌های ادراری

⭐ نکات طلایی امتحانی

⭐ Creatinine → شاخص مهم ارزیابی GFR

⭐ BUN → تحت تأثیر عوامل غیرکلیوی بیشتری نسبت به کراتینین است.

⭐ eGFR → تخمین عملکرد فیلتراسیون کلیه

⭐ Creatinine Clearance → بر اساس کراتینین ادرار و سرم + حجم ادرار محاسبه می‌شود.

⭐ Proteinuria → افزایش دفع پروتئین در ادرار

⭐ Albuminuria → افزایش دفع آلبومین در ادرار

⭐ RBC Cast → بیشتر به نفع درگیری گلومرولی

⭐ WBC Cast → بیشتر به نفع التهاب/عفونت کلیه

⭐ Hyaline Cast → می‌تواند در شرایط طبیعی نیز دیده شود.

⭐ کلیه → نقش مهم در تنظیم آب، الکترولیت و تعادل اسید–باز دارد.