🔺مرمت، قضاوت تاریخ نیست

🖋 #سعید_فلاح‌فر | کارشناس مرمت بناها و محوطه‌های تاریخی

◀️ مرمت بنای تاریخی، برخلاف آنچه گاهی در عمل تصور می‌شود، فرصتی برای اصلاح و تفسیر گذشته نیست.

◀️ مدیر، مرمت‌گر و حفاظت‌گر، مأمور بازنویسی تاریخ و تصحیح آن بر اساس معیارها و دستورات امروز نیست.

◀️ وظیفه حفاظت، تا حد امکان حفظ و ارائه آن چیزی است که از گذشته به ما رسیده، با تمام پیچیدگی‌ها، تناقض‌ها، تغییرات، کاستی‌ها، آسیب‌ها و حتی چیزهایی که ممکن است از منظر امروز نامطلوب به نظر برسند.

◀️ مرمت‌گر و حفاظت‌گر متولی سلامت انتقال داده‌های تاریخی به آیندگان است.


◀️آنچه امروز در برابر ما قرار دارد، حاصل مجموعه‌ای از تصمیم‌ها، باورها، امکانات فنی، محدودیت‌های اقتصادی، تحولات اجتماعی، تغییرات سیاسی و فرهنگی و گاه اشتباهات انسان‌هایی است که پیش از ما زندگی کرده‌اند.

◀️ اگر قرار باشد هر نسل با تکیه بر تفسیر شخصی، آنچه را که با ذوق، اعتقاد، سیاست یا معیارهای فکری و فنی خودش ناسازگار می‌بیند اصلاح کند، دیگر چیزی به نام حفاظت تاریخی باقی نمی‌ماند.

◀️ همه تغییرات، الحاقات و حتی کاستی‌ها لزوماً چیزی خارج از تاریخ بنا نیستند؛ خود این موارد می‌توانند بخشی از تاریخ اثر باشند.

◀️مرمت‌گر نباید به جای تاریخ بنشیند و قضاوت کند که چه چیزی «باید» در گذشته اتفاق می‌افتاد.

◀️تاریخ مجموعه‌ای از اقدامات درست و نادرست، تصمیم‌های خردمندانه و اشتباه، پیشرفت‌ها و عقب‌گردهایی است که واقع شده‌اند.

◀️ اگر قرار باشد فقط بخش‌هایی از گذشته را نگه داریم که با قضاوت امروز ما سازگارند، در حقیقت تاریخ را به یک روایت گزینشی و مطلوب تبدیل کرده‌ایم.

◀️وظیفه حفاظت‌گر این نیست که بخش‌هایی از اثر را به دلیل ناسازگاری با نگرش شخصی یا فضای فکری امروز حذف، کمرنگ یا دگرگون کند.

◀️ اگر قرار باشد بناهای تاریخی را فقط تا جایی حفظ کنیم که با اعتقادات و ارزش‌های امروز سازگار باشند، بخش مهمی از میراث فرهنگی عملاً قربانی این نوع گزینش خواهد شد.

◀️ تصمیم مرمتی باید از شناخت تاریخی و فنی اثر ناشی شود، نه از این تصور که متخصص می‌تواند بنا را مطابق سلیقه خود «بهتر» کند.

◀️پاک کردن نشانه‌های فرسودگی، بازسازی بخش‌های ازدست‌رفته بر اساس حدس و گمان یا یکدست کردن سطوح، ممکن است در نگاه نخست بنا را تمیزتر، مرتب‌تر و زیباتر کند؛ اما در عین حال ممکن است اطلاعات تاریخی آن را از بین ببرد.

◀️ فرسودگی، تغییر رنگ، وصله‌ها، تعمیرات دوره‌های مختلف و حتی برخی ناهماهنگی‌ها می‌توانند بخشی از هویت تاریخی بنا باشند.

◀️ مرمت‌گر باید بیش از آن‌که «سازنده» باشد، «شاهد» و «امین» باشد.

◀️ بنا متعلق به یک مرمت‌گر، مدیر، دولت، جریان سیاسی یا حتی نسل حاضر نیست.

◀️ نسل حاضر فقط برای مدتی امانت‌دار میراث تاریخی است و باید امکان شناخت آن را برای آیندگان حفظ کند.

◀️ اولویت‌بندی حفاظت نباید تابع سلیقه و ایدئولوژی باشد.

◀️ اگر بنایی به دلیل تعلق به یک دوره، گروه، اندیشه، حکومت، مذهب یا جریان فکری مورد علاقه ماست، نباید فقط به همین دلیل بیشتر محافظت شود.

◀️به همان اندازه، اگر با یک دوره تاریخی، شخصیت، حکومت یا باور فکری مخالفیم، نباید اثر متعلق به آن را شایسته بی‌توجهی بدانیم.

◀️ میراث فرهنگی زمانی معنا پیدا می‌کند که بتواند حتی بخش‌هایی از گذشته را که دوست نداریم نیز به ما نشان دهد.

◀️موزه و بنای تاریخی قرار نیست فقط آینه ارزش‌های مطلوب امروز باشند؛ آن‌ها باید امکان مواجهه ما با گذشته را فراهم کنند.

◀️جامعه‌ای که فقط آثار مطابق سلیقه خود را نگه می‌دارد، در واقع بخشی از حافظه تاریخی خود را حذف می‌کند.

◀️هیچ اختلافی درباره سازنده بنا، کارکرد، زمینه اعتقادی یا سیاسی و ارزش زیبایی‌شناختی آن، مجوز نابودی یا رها کردن اثر نیست.

◀️اگر بنا ارزش تاریخی دارد، نخست باید از نابودی آن جلوگیری کرد؛ سپس می‌توان درباره تفسیر، معرفی، کاربری و شیوه ارائه آن بحث کرد.

◀️حفاظت با تفسیر یکی نیست.

◀️ برای تحمیل یک تفسیر، نباید خود اثر تاریخی را تغییر داد.

◀️حذف همیشه با تخریب فیزیکی اتفاق نمی‌افتد؛ گاهی با بی‌اعتنایی، نادیده گرفتن و محروم کردن یک اثر از امکان دیده‌شدن رخ می‌دهد.

◀️ میراث فرهنگی را نمی‌توان با معیار «دوست‌داشتنی و مطلوب بودن» سنجید.

◀️ ممکن است اثری از نظر ما زیبا نباشد، اما تاریخی باشد؛ ممکن است از نظر فنی موفق نباشد، اما برای شناخت یک دوره اهمیت داشته باشد.

◀️وظیفه متخصص میراث فرهنگی، حفظ امکان شناخت گذشته است.

◀️ مرمت خوب الزاماً مرمتی نیست که بنا را زیباتر، تمیزتر یا حتی کامل‌تر نشان دهد؛ مرمتی است که کمترین میزان جعل تاریخی را ایجاد کند و بیشترین امکان شناخت گذشته را باقی بگذارد.

https://www.ilna.ir/fa/tiny/news-1853585

instagram.com/miras_bashi
@mirasbashi
https://ble.ir/miras_bashi