علائم دیسترس تنفسی نوزادان 🫁👶🏻

دیسترس تنفسی نوزاد (Respiratory Distress) به مجموعه‌ای از علائم بالینی گفته می‌شود که نشان‌دهنده‌ی اختلال در تبادل گازی نوزاد بلافاصله پس از تولد یا در ساعات/روزهای اول زندگی است. این وضعیت یکی از شایع‌ترین علل بستری نوزادان در بخش مراقبت‌های ویژه (NICU) بوده و تشخیص زودهنگام آن نقش مهمی در کاهش مرگ‌ومیر نوزادی دارد.

🩺مهم‌ترین علائم بالینی دیسترس تنفسی عبارتند از:
▫️تاکی‌پنه (Tachypnea): تنفس با تعداد بیش از ۶۰ بار در دقیقه
▫️گرانتینگ (Grunting): صدای ناله مانند بازدمی که به دلیل بسته شدن نسبی گلوت برای حفظ فشار پایان بازدمی (PEEP) ایجاد می‌شود.
▫️رتراکسیون قفسه‌ی سینه: فرورفتگی بین‌دنده‌ای، زیر جناغی و بالای ترقوه به دلیل افزایش کار تنفسی
▫️گشادشدن پره‌های بینی (Nasal Flaring): برای کاهش مقاومت راه هوایی
▫️سیانوز مرکزی: کبودی لب و اطراف دهان که نشان‌دهنده‌ی هیپوکسمی است.
▫️آپنه: توقف تنفس بیش از ۲۰ ثانیه، معمولا در نوزادان نارس

🧮برای ارزیابی شدت دیسترس تنفسی، از معیار سیلورمن-اندرسون (Silverman-Andersen Score) استفاده می‌شود که پنج مولفه (حرکت قفسه سینه و شکم، رتراکسیون بین‌دنده‌ای، فرورفتگی زیر جناغی، پره‌های بینی و صدای ناله) را از صفر تا دو نمره‌گذاری کرده و نمره‌ی بالاتر نشان‌دهنده‌ی دیسترس شدیدتر است.

🧬از نظر جنین‌شناسی، رشد ریه طی چهار مرحله‌ی شبه‌غده‌ای، کاناليکولار، ساکولار و آلوئولار انجام می‌شود. تولید سورفاکتانت توسط پنوموسیت‌های نوع II عمدتا در مرحله‌ی ساکولار (از هفته‌ی ۲۴ به بعد) آغاز شده و تا هفته‌ی ۳۴-۳۵ به بلوغ کافی می‌رسد. تولد پیش از این سن، به‌ویژه در غیاب کورتیکواستروئید تجویزی به مادر، احتمال کمبود سورفاکتانت و بروز بیماری غشای هیالن (سندرم دیسترس تنفسی نوزادی یا RDS) را افزایش می‌دهد.

🔬از منظر فیزیولوژی تنفس، سورفاکتانت با کاهش کشش سطحی مایع پوشاننده‌ی آلوئول‌ها (بر اساس قانون لاپلاس) مانع از کلاپس آلوئول‌ها در انتهای بازدم می‌شود. در نبود سورفاکتانت کافی، کشش سطحی بالا موجب آتلکتازی منتشر، کاهش کمپلیانس ریوی و افزایش کار تنفسی می‌شود که خود را به صورت گرانتینگ و رتراکسیون نشان می‌دهد.

⚠️مهم‌ترین علل دیسترس تنفسی نوزادی:
▫️تاکی‌پنه‌ی گذرای نوزادی (TTN): ناشی از تاخیر در جذب مایع ریوی جنینی، شایع‌تر در زایمان سزارین بدون درد زایمانی
▫️سندرم دیسترس تنفسی (RDS): ناشی از کمبود سورفاکتانت، شایع در نوزادان نارس و مادران دیابتی
▫️سندرم آسپیراسیون مکونیوم (MAS): در نوزادان ترم یا پست ترم با مایع آمنیوتیک آغشته به مکونیوم
▫️پنومونی نوزادی و سپسیس زودرس
▫️ناهنجاری‌های مادرزادی ریه یا قلب

💊اقدامات اولیه شامل حفظ راه هوایی، اکسیژن‌رسانی، حمایت تنفسی (CPAP یا ونتیلاسیون مکانیکی در موارد شدید) و در RDS، تجویز سورفاکتانت اگزوژن است. پیشگیری با تجویز کورتیکواستروئید (بتامتازون/دگزامتازون) به مادران در معرض زایمان زودرس، نقش کلیدی در تسریع بلوغ ریوی جنین دارد.

📚منابع:
۱. بارداری و زایمان ویلیامز
۲. فیزیولوژی پزشکی گایتون و هال
۳. جنین‌شناسی پزشکی لانگمن

📝گردآورنده: یلدا خوشرو - مامایی ورودی ۱۴۰۴

انجمن علمی دانشجویی مامایی دانشکده پرستاری و مامایی شهید بهشتی رشت - شهریور ۱۴۰۵ 🌱

🆔 https://t.me/MidSaa_Guilan
🆔 https://t.me/Mid_Saa