📚 داروها و عوامل تراتوژن در بارداری و پیامدهای جنینی

🧬 تراتوژن‌ها به داروها، مواد شیمیایی یا عوامل محیطی گفته می‌شود که در صورت مواجهه جنین با آن‌ها در دوران بارداری، احتمال بروز ناهنجاری‌های ساختاری، عملکردی یا تکاملی افزایش می‌یابد. آگاهی از این عوامل، یکی از ارکان اصلی مراقبت‌های پیش از بارداری و دوران بارداری است.

💊 مهم‌ترین عوامل تراتوژن و عوارض شاخص آن‌ها

🍷 الکل (Alcohol)
سندرم الکل جنینی، میکروسفالی، محدودیت رشد، ناهنجاری‌های مادرزادی قلب
🧪 آمینوپترین (Aminopterin)
دیسپلازی استخوان‌های جمجمه، مزوملی (کوتاهی بخش میانی اندام‌ها)
🩸 وارفارین و سایر کومارین‌ها (Coumarins)
هیپوپلازی پل بینی، کندرودیسپلازی منقوط (Chondrodysplasia punctata)، اختلالات اسکلتی
💊 پاروکستین (Paroxetine)
افزایش احتمال برخی ناهنجاری‌های قلبی جنین، علائم تطابق نوزادی پس از تولد (مانند خواب‌آلودگی یا تحریک‌پذیری)
🧬 آنتاگونیست‌های اسید فولیک (مانند متوترکسات)
نقایص لوله عصبی، ناهنجاری‌های قلبی و کلیوی، شکاف لب و کام، محدودیت رشد جنین
💊 ایزوترتینوئین و مشتقات ویتامین A ناهنجاری‌های شدید صورت، گوش و چشم، ناهنجاری‌های قلبی، اختلالات سیستم عصبی مرکزی
❤️ لیتیوم
افزایش خطر آنومالی اپشتاین (Ebstein anomaly)
☣️ متیل جیوه (Methylmercury)
میکروسفالی، آسیب شدید سیستم عصبی مرکزی، اختلال بینایی و شنوایی، تأخیر تکامل عصبی (بیماری میناماتا)
💊 میزوپروستول
آرتروگریپوز، افزایش خطر سندرم موبیوس در مواجهه اوایل بارداری
🦴 پنی‌سیلامین
سندرم کوتیس لاکسا (Cutis laxa)
💊 فنی‌توئین (Phenytoin)
سندرم هیدانتوئین جنینی، چهره مشخص، هیپرپلازی لثه، هیپوپلازی ناخن و بند انتهایی انگشتان
☢️ ید رادیواکتیو (Radioactive iodine)
تخریب تیروئید جنین، هیپوتیروئیدی مادرزادی
☢️ اشعه یونیزان
میکروسفالی، محدودیت رشد، اختلالات عصبی و شناختی
🧪 دی‌اتیل‌استیل‌بسترول (DES)
آدنوکارسینوم سلول شفاف واژن در دختران، ناهنجاری‌های رحم و سرویکس، افزایش خطر ناباروری و سقط
💉 استرپتومایسین
آسیب عصب هشتم مغزی، کم‌شنوایی یا کری دائمی
🦷 تتراسایکلین
تغییر رنگ دائمی دندان‌ها، هیپوپلازی مینای دندان، اختلال رشد استخوان در مواجهه طولانی‌مدت
🦿 تالیدومید (Thalidomide)
فوکوملیا (کوتاهی شدید اندام‌ها)، ناهنجاری‌های گوش، قلب و دستگاه گوارش
🧴 تولوئن (Toluene)
سندرم مشابه سندرم الکل جنینی، محدودیت رشد داخل رحمی، افزایش خطر زایمان زودرس
💊 تری‌متادیون (Trimethadione)
ناهنجاری‌های متعدد مادرزادی، چهره غیرطبیعی، تأخیر رشد و تکامل
🧠 والپروات (Valproate)
اسپینا بیفیدا، سایر نقایص لوله عصبی، ناهنجاری‌های قلبی و اسکلتی
☀️ ویتامین D (دوزهای بسیار بالا)
تنگی فوق‌دریچه‌ای آئورت، هیپرکلسمی جنینی
💊 مهارکننده‌های ACE و ARBs (مانند انالاپریل، کاپتوپریل، لیزینوپریل، لوزارتان) الیگوهیدرآمنیوس، نارسایی یا دیسپلازی کلیه جنین، هیپوپلازی جمجمه، هیپوپلازی ریه، محدودیت رشد داخل رحمی، مرگ جنین (به‌ویژه در سه‌ماهه دوم و سوم)
💊 کاربامازپین (Carbamazepine)
نقایص لوله عصبی (به‌ویژه اسپینا بیفیدا)، شکاف لب و کام، ناهنجاری‌های کرانیوفاسیال، هیپوپلازی ناخن، تأخیر رشد

دبیر انجمن: الناز گلباز
انجمن علمی دانشجویی مامایی دانشکده پرستاری و مامایی شهید بهشتی رشت - تیر ۱۴۰۵ 🌱
🆔 @MidSaa_Guilan