🔴نوبل پزشکی ۲۰۲۶ به «کنترل مغز با نور» رسید

نوبل فیزیولوژی یا پزشکی ۲۰۲۶ به کارهای کارل دیسروث (Karl Deisseroth)، پیتر هگمان (Peter Hegemann) و گئورگ ناگل (Georg Nagel) برای کشفیات مرتبط با «کانال‌های یونی حساس به نور و اپتوژنتیک» اهدا شد.

✅اما این جایزه دقیقاً برای چه چیزی است؟

همه‌چیز از یک جلبک تک‌سلولی شروع شد.
پیتر هگمان در تلاش بود بفهمد جلبک تک‌سلولی Chlamydomonas چگونه می‌تواند خود را به سمت نور حرکت دهد. او و گئورگ ناگل در اوایل دهه ۲۰۰۰ پروتئینی حساس به نور به نام channelrhodopsin را شناسایی کردند.
این پروتئین با تابش نور آبی، کانالی را در غشای سلول باز می‌کند و ورود یون‌های باردار باعث ایجاد یک سیگنال الکتریکی می‌شود.

مرحله مهم بعدی را کارل دیسروث انجام داد.
او ژن مربوط به channelrhodopsin را وارد سلول‌های عصبی کرد. به این ترتیب، نور می‌توانست مانند یک «کلید» برای فعال کردن نورون‌ها عمل کند. دیسروث در سال ۲۰۰۵ این روش را در سلول‌های عصبی و در سال ۲۰۰۷ در مغز موش زنده به کار گرفت.
این فناوری بعدها «اپتوژنتیک» نام گرفت.

🔷چرا این کشف مهم است؟

تا پیش از آن، دانشمندان می‌توانستند ارتباط میان بخش‌های مختلف مغز و رفتارهای خاص را بررسی کنند، اما اثبات رابطه علت و معلولی بسیار دشوار بود.
اپتوژنتیک این امکان را ایجاد کرد که فعالیت گروهی بسیار مشخص از نورون‌ها با دقت بالا کنترل شود و سپس پیامد آن روی رفتار، حافظه، احساسات و عملکردهای مختلف بررسی شود.

به زبان ساده: دانشمندان اکنون می‌توانند در یک مغز زنده، نورون‌های خاصی را با نور «روشن» یا «خاموش» کنند و ببینند فعال شدن آنها چه تغییری ایجاد می‌کند.

این فناوری به یکی از ابزارهای مهم علوم اعصاب تبدیل شده و در مطالعه مدارهای عصبی مرتبط با بیماری‌های نورولوژیک و روان‌پزشکی کاربرد دارد.

البته اهمیت اپتوژنتیک فقط به تحقیقات پایه محدود نیست. پژوهشگران در حال بررسی کاربردهای بالینی آن، از جمله بازگرداندن بینایی در برخی اختلالات بینایی، هستند؛ هرچند بسیاری از این کاربردها هنوز در مرحله تحقیق و توسعه قرار دارند.

نوبل پزشکی امسال در واقع به یک ایده بسیار جذاب رسید: اگر بتوانیم زبان الکتریکی نورون‌ها را با نور کنترل کنیم، شاید بتوانیم بسیار دقیق‌تر از گذشته بفهمیم مغز چگونه فکر می‌کند، احساس می‌کند، خاطره می‌سازد و رفتار ما را شکل می‌دهد.

سه دانشمند؛ یک جلبک کوچک؛ و فناوری‌ای که پنجره تازه‌ای به مغز انسان باز کرده است.

منبع: Nobel Prize / Karolinska Institutet


🍎🍏 مداپل Med Apple
مجله علمی و صنفی جامعه پزشکی ایران
@MedApple_Com