---

پانزده پرسش: گفت‌وگو با کرتیس تی. مک‌مالن درباره‌ی حقیقت‌های مشترک، مسائل حل‌نشده و چگونگی تصویر کردن بی‌نهایت
*کیت جی. کافمن – ۱۹ سپتامبر ۲۰۲۵*

پروفسور کرتیس تی. مک‌مالن، استاد ریاضیات کابوت، در سال ۱۹۹۸ مدال فیلدز – معتبرترین جایزه‌ی ریاضی – را به‌خاطر پژوهش‌هایش در «دینامیک مختلط» دریافت کرد. او همچنین خالق نمایشگاه «تصویرگری بی‌نهایت» است که در آتریوم مرکز علوم نصب شده است. گفت‌وگوی زیر برای کوتاهی و وضوح ویرایش شده است.

ف.م: مثل اینکه پنج ساله باشم برایم توضیح بدهید. در چند سال اخیر عمدتاً روی چه چیزی کار کرده‌اید؟
مک‌مالن: ریاضیات من به همان اندازه که درباره‌ی پرسش‌هاست، درباره‌ی نتایج، فرمول‌ها و تصویرها هم هست. به نظرم یافتن نوع درست پرسش برای حمله، بخش بزرگی از شکل‌دادن به یک برنامه‌ی پژوهشی سودمند، جالب و عمیق است.
بسیاری از پرسش‌هایی که سعی می‌کنم به آن‌ها بپردازم قابل فهم‌اند، اما پاسخ‌دادن به آن‌ها پای مسائل بسیار عمیقی در ریاضیات مدرن را وسط می‌کشد. تعداد زیادی مسئله وجود دارد که حل‌نشده‌اند و شاید هرگز هم حل نشوند. حوزه‌ای است با نقطه‌ی ورود ساده، اما شاخه‌های گوناگون ریاضی – جبر، نظریه‌ی اعداد، آنالیز، سیستم‌های دینامیکی و به‌ویژه اعداد مختلط (چیزهایی مثل ریشه‌ی دومِ منفی یک) – را درگیر می‌کند.

ف.م: نحوه‌ی حرف‌زدن شما درباره‌ی ریاضیات خیلی متفاوت از چیزی است که در جبر دبیرستان یا حسابان مقدماتی شنیده‌ایم. با توجه به اینکه تجربه‌ی بیشتر مردم از ریاضی محدود به همان دوره‌هاست، بزرگ‌ترین سوءبرداشت‌ها درباره‌ی شغل یک ریاضیدان حرفه‌ای چیست؟
مک‌مالن: ما از سنین پایین عادت کرده‌ایم ریاضی را چیزی ببینیم که «باید» یاد بگیریم، نه چیزی که «بخواهیم» یاد بگیریم.
به نظرم همین بزرگ‌ترین سوءبرداشت است: اینکه ریاضی صرفاً یک فرایند خسته‌کننده‌ی محاسباتی است. به‌خصوص این روزها که به کامپیوترها دسترسی داریم، من قطعاً محاسبات دشوار را دستی انجام نمی‌دهم. آنچه مهم است، طرح پرسش و پرورش تصویر ذهنی از چیزهاست. این در پژوهش اهمیت بسیار بیشتری دارد.

ف.م: از تصویرسازی گفتید. من تقریباً هر روز از کنار نمایشگاه «بلورهای با خمیدگی منفی» رد می‌شوم و آن‌ها را زیبا و جذاب می‌بینم. واکنش‌ها به این هنر در پنج سال اخیر چه بوده است؟
مک‌مالن: احساس می‌کردم در مرکز علوم – در طبقه‌ی همکف و آتریوم – هیچ نشانی از حضور گروه ریاضی یا حتی هیچ گروه دیگری نیست.
با مسئولان مرکز علوم صحبت کردم و پرسیدم: «چه کسی مسئول این فضاست؟» گفتند: «هیچ‌کس.» بنابراین خودم دست‌به‌کار شدم، چند متریال تهیه کردم و به‌طور چریکی فضا را تصرف کردم!
گاهی می‌بینم دانشجوها جلویشان می‌ایستند یا عکس می‌گیرند، اما برای خودم هم دیدنشان در فضا لذت‌بخش است و احساس مرکز علمی بودن را تقویت می‌کند.

ف.م: می‌توانید کمی بیشتر درباره‌ی روند ساخت این تصاویر بگویید؟
مک‌مالن: مدت‌ها بود می‌خواستم امتحانش کنم. البته پیش‌تر روی صفحه‌ی کامپیوتر تصویر کشیده و با پرینتر لیزری چاپ کرده بودم. اما خیلی زود فهمیدم کار در ابعاد مثلاً پنج فوت با دیدن یک برگ کاغذ دفترچه فرق زیادی دارد. دیدن از فاصله‌ی بیست فوت هم با پنج فوت فرق دارد. خوش‌شانس بودم که از طریق دوستی به یک «پلاتر» در مدرسه‌ی هنر ماساچوست دسترسی پیدا کردم؛ دستگاهی که در معماری استفاده می‌شود و امکان چاپ‌های بسیار بزرگ را با هزینه‌ی کم می‌دهد.
با این پلاتر حس کار را پیدا کردم و پارامترهایی مثل برش و وضوح تصویر را تنظیم کردم. از آنجا که تعداد تصاویر ممکن بی‌نهایت زیاد بود، تصمیم گرفتم خودم را محدود کنم: فقط چاپ سیاه‌وسفید و فقط با دایره‌ها. اولین مجموعه «بلورهای با خمیدگی منفی» نام گرفت، چون این الگوهای دایره‌ای مربوط به اشکال در فضاهای با خمیدگی منفی‌اند، درست مانند بلور نمک که الگوی تکراری می‌سازد.

ف.م: گفتید آن اولین مجموعه بود و از نمایشگاه به‌عنوان چیزی در حال تحول یاد کرده‌اید. در سال‌های اخیر چه تغییراتی کرده است؟
مک‌مالن: هر سال چند تصویر تازه می‌سازم و بعضی‌ها را جابه‌جا می‌کنم. علایقم هم تغییر می‌کند و معمولاً دوست دارم چیزی مرتبط با پژوهش فعلی‌ام اضافه کنم.
همه‌ی این تصویرها می‌خواهند یکی از جذاب‌ترین مفاهیم ریاضی را برانگیزانند: ایده‌ی بی‌نهایت. الگویی می‌بینید که بسیار غنی است و در ذهن خود تصور می‌کنید تا بی‌نهایت ادامه دارد. جزئیات میکروسکوپی را نمی‌توانم در چاپ‌ها بیاورم، اما هدف همین القا است: نوعی مقدمه بر مفهوم بی‌نهایت. امیدوارم بیننده تخیل خود را وارد ماجرا کند و پیچیدگی بی‌نهایت را به شیوه‌ی خودش حس کند.