💠 بازتعریف طلا در اقتصاد ایران
از دارایی امن تا ابزار تعدیل سیاست ارزی

✍🏻 علی صادقی همدانی
مدیر مرکز پژوهش و بررسی‌های اقتصادی اتاق بازرگانی اصفهان

🔗 لینک : https://www.sharghdaily.com/fa/tiny/news-1031050

🔻 در این یادداشت به این پرسش پاسخ داده شده که چرا واردات طلا در بهار ۱۴۰۴ جهش کم‌سابقه‌ای پیدا کرده و چه معنای عمیق‌تری ورای تقاضای مصرفی یا احتیاط سرمایه‌گذاران دارد ؟

🔸 افزایش چشمگیر واردات طلا را نباید صرفاً به تقاضای مصرفی یا رفتار سرمایه‌گذاران نسبت داد. بلکه این روند را می‌توان نمودی از تغییرات تدریجی در الگوی حفظ و انتقال ارزش در ساختار اقتصادی ایران دانست، به‌ویژه در واکنش به محیط بین‌المللی پرمخاطره و محدودیت‌های مالی فرامرزی :

۱. طلا به‌مثابه دارایی امن در شرایط ناپایداری مالی
از منظر اقتصاد مالی، افزایش سهم طلا در پرتفوی وارداتی کشور را می‌توان در چارچوب نظریه دارایی‌های امن (Safe-Haven Assets) تحلیل کرد.
نقدشوندگی بالا، بی‌نیازی از واسطه‌های بانکی، و قابلیت ذخیره‌سازی فیزیکی، از طلا یک گزینه جذاب در شرایط بازار ناقص ساخته است.

۲. اقتصاد سیاسی تحریم و گرایش به سازوکارهای غیررسمی ارزش‌گذاری
در چارچوب نظریه‌های اقتصاد سیاسی، به‌ویژه در ادبیات مربوط به اقتصاد در شرایط فشار خارجی، دیده شده که کشورها برای حفظ جریان ارزش، به‌سوی ابزارهای جایگزین پول رسمی حرکت می‌کنند.
این فرایند را می‌توان شکل‌گیری سازوکارهای مکمل مالی دانست؛ روندی که در آن طلا، در کنار سایر دارایی‌های فیزیکی، به ابزاری برای تنظیم روابط اقتصادی خارج از چارچوب‌های مرسوم بین‌المللی تبدیل می‌شود.

۳. پیامدهای ساختاری برای اقتصاد ایران
پایداری یا تکرار این الگو ممکن است پیامدهایی نظیر موارد زیر داشته باشد:

🔹کاهش اتکا به ارزهای واسط در تنظیم تعهدات خارجی و داخلی؛
🔹افزایش وزن دارایی‌های فیزیکی در سبد ذخایر ملی یا شرکتی؛
🔹ایجاد پیچیدگی در سیاست‌گذاری ارزی، به‌ویژه در مدیریت منابع و مصارف غیررسمی.

🔑 نکته کلیدی آن است که برای تحلیل این پدیده، صرفاً نباید به متغیرهای کلاسیک تجاری اکتفا کرد؛ بلکه باید آن را در متنی وسیع‌تر از تعامل میان نهاد، بازار و محدودیت‌های بیرونی بررسی کرد.

🔰از این منظر، طلا دیگر فقط کالا نیست؛ طلا سازوکار است.

⚜موسسه متا