🔸درنگی در «فقه آسان» (۱)🔸 

اخیراً یادداشتی با عنوان «فقه آسان» منتشر شده و در آن تعدادی از احکام شرعی به عنوان نظرات مرحوم فیض کاشانی که «موجب آسان و کم حجم شدن فقه می شود» مطرح شده است.
بررسی تفصیلی تمام آرائی که به فیض نسبت داده شده، در این یادداشت نمی‌گنجد، ولی به طور مختصر «فقه آسان» را ارزیابی می‌کنیم تا ارزش علمی آن مشخص شود.

1️⃣ نگارنده از مرحوم فیض نقل می‌کند: «فقه، بسیار آسان و کم حجم است».

چنین مطلبی در آدرسی که نگارنده بدان ارجاع داده نیست.
همچنین این ادعا خلاف تالیفات فراوان فیض در فقه است:
 
▫️کتاب «الوافی» فیض که کتابی حدیثی است، بخش اخبار فقهی آن به تنهایی ۲۰ جلد است! آیا ۲۰ جلد (آن هم غالباً بدون توضیح کامل ادله برای تبیین اخبار تقیه ای، متشابه و متعارض) آسان و کم حجم است؟! 
▫️ کتاب «معتصم الشیعة» فیض که کتابی فقهی است، فقط بخش «صلاة» آن سه جلد است. در حالی که مرحوم فیض در مقدمۀ خود به غیر از بخش صلاة، از ۱۲ بخش و دو خاتمۀ دیگر در موضوعات صوم، حج و سایر ابواب فقه نام ‌برده، ولی موفق به تالیف آن نشده است. با این وصف، شاید در صورت تکمیل، این کتاب حدود ۳۰ جلد می‌شده است!

2️⃣ نگارنده دربارۀ مرحوم فیض می‌گوید: «وی معتقد بود هر فرد می‌تواند و باید فقیهِ خود باشد» و به مقدمۀ معتصم الشیعة و مقدمۀ نخست تفسیر «الصافی» ارجاع می‌دهد. در حالی که:
▫️مقدمۀ اول تقسیر صافی اصلاً ربطی به این موضوع ندارد.
▫️در مقدمۀ معتصم الشیعه نیز چنین مطلبی نیست. بلکه از عبارات فیض استفاده می‌شود او «تقلید از فقیهی که بر اساس کتاب و سنت معصومین فتوا می‌دهد» را قبول دارد: «فمن لم يجد الإمام المعصوم(ع) و لا الفقيه المفتي بقوله احتاط بقدر الإمكان» (معتصم الشیعةج۱، ص۳۸).
به نظر می‌رسد نگارنده، تصور کرده دستور روایات به «تفقه در دین» به معنای نفی «تقلید از فقیه» است.
ما در یادداشت قبل توضیح دادیم که یکی از مصادیق تفقه (به معنای کسب آگاهی به احکام)، آگاهی از طریق اعتماد به فقیهی است که می‌دانیم بر اساس کتاب و سنت معصومین فتوا می‌دهد. این مطلب را مرحوم فیض نیز – بر خلاف تصور اشتباه نگارنده – قبول دارد.

3️⃣ نگارنده برخی از فتاوا و نظرات فیض را اشتباه فهمیده.
نمونه‌های آن را برای اختصار در یادداشت بعد ذکر می‌کنیم.

4️⃣ برخی از نظرات فیض، مطلب جدید و مختص به او نیست و برخی فقهای معاصر نیز همین نظر را دارند. (برای نمونه، یادداشت بعد را ببینید)
لذا پذیرش این نظرات، ربطی به سختی و آسانی یا حجم فقه ندارد.

5️⃣ برخی از نظرات فیض، بر خلاف احادیث متعددی از ائمۀ هدی است.
او برای اثبات نظر خود به برخی اخبار تمسک کرده، ولی اخبار فراوانی نیز مخالف نظر اوست. لذا شناخت حکم دین در این مسأله امری تخصصی است و اگر کسی می‌خواهد به فتوای مرحوم فیض عمل کند، باید حجت روشنی نزد خدا نسبت به روایات متعدد خلاف آن داشته باشد! (برای نمونه، یادداشت بعد را ببینید)
 
🔹به هر حال، این دست یادداشت ها، به ما گوشزد می‌کند:
فقه، دانشی تخصصی است نه عرصۀ قلم فرسایی ژورنالیستی؛
اظهار نظر در فقه و حتی اظهار نظر دربارۀ نظر دانشمندان آن (مانند هر دانش دیگری) پشتوانۀ خاص خود را می‌طلبد ...
نه هر که سر بتراشد قلندری داند.

🆔 @MabaniAhkam