نقش رشته های STEM در توسعه یافتگی

در مورد نقش آموزش در توسعه، تقریبا همه مان مطمئن هستیم: هر چه سطح و کیفیت آموزش در یک کشور بالاتر باشد، آن کشور توسعه یافته‌تر خواهد بود. اما این همه ماجرا نیست.این هم مهم است که جمعیت یک کشور، تا چه سطحی (ابتدایی، دبیرستان، دانشگاه) علاقمند به تحصیل است. بر خلاف تصورات، شواهد پژوهشی متعددی نشان می‌دهند که فراگیر شدن تحصیلات و آموزش در سطوح پایین‌تر (آموزش ابتدایی، متوسطه و دبیرستان) در توسعه یافتگی نقشی به مراتب مهم‌تر از نقش گسترش تحصیلات تکمیلی دارند.به عبارت ساده تر، اگر یک کشورِ در حال توسعه ۱۰ هزار صندلی دانشگاهی جدید ایجاد کند، کمتر از کشور در حال توسعه دیگری به سمت بهبود وضع اقتصادی می‌رود که ۱۰۰ هزار صندلی جدید در مدارس ابتدایی ایجاد می‌کند.

🔹چرا کشور‌ها برای مهندسان و ریاضی دانان سر و دست می‌شکنند؟
علاوه بر این ها، با وجود اهمیت همه رشته‌های علمی، تعداد بیشترِ مهندسان و دانشمندان علوم طبیعی، روند توسعه کشور‌ها را تسهیل خواهد کرد.برای این موضوع هم یک دسته بندی قابل توجه وجود دارد. پژوهش‌های مختلفی نشان می‌دهند که رشته‌های «علوم، فناوری، مهندسی و ریاضیات» ( Science, Technology, Engineering, and Mathematics ) یا به اختصار STEM، مهم‌ترین نقش را در توسعه سریع کشور‌ها ایفا می‌کنند. در واقع، کشور‌هایی که در گردونه توسعه سریع افتاده اند، به شدت نیازمند فارغ التحصیلانی در این زمینه‌ها هستند.
آمار‌ها هم در این زمینه جالب توجه اند: در بازه زمانی سال‌های ۲۰۱۷ تا ۲۰۲۰ میلادی، بیش از ۴۰ درصد از کل نیروی کار با مدرک دکتری در آمریکا و حدود ۶۰ درصد از نیروی کار در این کشور در بخش‌های رایانه، ریاضیات و مهندسی، در جایی به غیر از آمریکا به دنیا آمده و در واقع مهاجر بوده اند.

رقابت در زمینه جذب فارغ التحصیلان این رشته‌ها هم در تمام جهان به چشم می‌خورد و از جمله، چین (که خودش بیشترین تعداد فارغ التحصیلان رشته‌های STEM را در جهان دارد) در سال‌های اخیر هزاران بورسیه برای جذب دانشجویان خارجی در این رشته‌ها ایجاد کرده است.

اما از قضا، نام ایران هم در فهرست کشور‌هایی با بیشترین تعداد فارغ التحصیلان رشته‌های STEM به چشم می‌خورد. گزارشی در وب سایت معروف «فوربس»، که با استفاده از داده‌های موسسه داده پردازیِ آلمانی «استاتیستا» (Statista) تهیه شده، نشان می‌دهد که در سال ۲۰۱۶ میلادی، ایران با حدود ۳۳۵ هزار فارغ التحصیل در رشته‌های STEM، پنجمین کشور از این حیث در دنیا بوده است.

در همان سال، چین حدود ۴.۷ میلیون نفر فارغ التحصیل در این رشته‌ها داشت و از این جهت در جایگاه نخست در جهان قرار گرفته بود. هند با ۲.۶ میلیون نفر در جایگاه دوم، آمریکا با ۵۶۸ هزار نفر در جایگاه سوم و روسیه با ۵۶۱ هزار نفر در جایگاه چهارم قرار داشتند. اندونزی (با ۲۰۶ هزار نفر فارغ التحصیل رشته‌های STEM و ژاپن با ۱۹۵ هزار نفر فارغ التحصیل رشته‌های STEM هم پس از ایران قرار گرفته بودند.)

🔹آیا مهم است که جامعه چقدر تحصیل کرده باشد؟
جدایِ از این، اما نسبتِ دارندگان تحصیلات دانشگاهی در مقایسه با کل جمعیت، در برخی کشور‌های توسعه‌یافته جهان بسیار بالا است و این نشان می‌دهد که ظاهرا بخش بزرگی از جمعیت در این کشورها، به هر دلیل ترجیح داده اند تحصیلات تکمیلی داشته باشند. صد البته، مهاجرت هم بی تاثیر نیست.

مثلا، آمار کشور‌های OECD نشان می‌دهد که کانادایی‌ها از این نظر در صدر هستند. حدود ۵۶.۳ درصد از جمعیت «کانادا» تحصیلات دانشگاهی دارند که به عبارتی به معنای یک نفر از هر دو نفر است. (آمار مربوط به سال ۲۰۱۸ میلادی است.)

ژاپنی‌ها در جایگاه بعدی هستند و حدود ۵۰.۵ درصد از جمعیت این کشور در سال ۲۰۱۸ میلادی، تحصیلات دانشگاهی داشته اند. در ایران، آمار‌های جسته گریخته حاکی از آن هستند که حدود ۱۸ درصد از جمعیت کشور مدرک دانشگاهی دارند، یعنی با اغماض، یک نفر از هر ۵ نفر.اما جالب است که در آلمان، این نسبت به حدود ۳۰ درصد می‌رسد که بسیار پایین‌تر از کشور‌های مشابه (همچون بریتانیا، فنلاند یا نروژ) است.به این ترتیب، به نظر می‌رسد که وجود جمعیت عظیم فارغ التحصیل دانشگاهی، الزاما به وضعیت توسعه یافتگی اقتصادیِ کشور‌ها ربط ندارد.

به این ترتیب، به نظر می‌رسد که آموزش مهم است، اما کیفیت و نوعِ آموزش هم اهمیت دارد. مهم‌تر از این، صنعت و اقتصاد کشور‌ها باید توانایی جذبِ فارغ التحصیلان در مقاطع مختلف تحصیلی را داشته باشد. در غیر این صورت، تجربه ایران (بیکاری گسترده در میان فارغ التحصیلان دانشگاهی) چندان جای تعجب ندارد.

🔗منبع: فرارو