گفتاری در ضداخلاقی بودن برگزاری مراسم ترحیم در مساجد و پیشنهاد برگزاری بزرگداشت زندگی

نویسنده: کیارش آرامش

Rethinking Funeral Rituals in Iran: Moral Concerns and Alternative Forms of Commemoration

Abstract: In this paper, I argue that, in the current political and social context of Iran, holding funeral ceremonies in mosques raises serious ethical concerns. I contend that many mosque institutions and segments of the clergy have become deeply entangled with, and in service of, an oppressive political system. For example, mosques are often used to host or support state-aligned armed forces, which makes financial support of these institutions through funeral services morally problematic.
As an alternative, I propose the adoption of “celebration of life” ceremonies held in homes or other private spaces. These gatherings can offer more meaningful and ethically coherent forms of mourning by allowing families and communities to design personalized programs that reflect the values and preferences of the deceased, such as sharing memories, storytelling, or musical performances. In this way, mourning practices can become more authentic, humane, and aligned with the moral convictions of participants.

این روزها فضای مجازی پر است از تصاویر گونه‌‌ای دیگر از سوگواری: خانواده‌های جاویدنامان با موسیقی و رقص‌های آیینی و شعر و سرود، عزیزانشان را تا مزار بدرقه‌ می‌کنند یا بر سر مزارشان به سوگ می‌نشینند.
یادآور صدای مظلوم آن اسیری که با دست‌های شکسته گفت که به خانواده‌اش پیام داده است که بعد از اعدام، برایش شادی کنند.

یک حقیقت روشن دربرابر چشم‌های ماست. به دلیل‌هایی واضح، برگزاری مراسم سوگواری در مسجدها و به شیوه‌ی سنتی ضداخلاقی است.

روش اخلاقی این است که سوگواری را چه دینی و چه غیردینی در جایی غیراز مسجد برگزار کنیم.

دلیل این که برگزاری مراسم در مسجد متضمن رونق دادن و از آن مهمتر، پول دادن به دو نهاد فاسد است:

نخست، نهاد مساجد که تبدیل شده‌اند به لانه‌ی تبلیغات برای رژیم و مرکز نیروهای سرکوب. پایگاه‌های بسیج در مساجد قرار دارند. مساجد در زمان سرکوب، به طور کامل در اختیار سرکوب‌گرانند. و نیز برنامه‌های مساجد با هدف تبلیغ و ترویج رژیم برگزار می‌شوند.

دوم، نهاد روحانیت که اعضایش در این مراسم با دریافت پول به سخنرانی و نوحه‌خوانی می‌پردازند و نیز تمامی نوحه‌خوانان و مداحان،. این نهاد چنان توسط حکومت فاسد شده است که به عنوان ابزار توجیه و تبلیغ ستم و سرکوب عمل می‌کند.

البته این درست نیست که تمامی و تک تک روحانیون افرادی ستمکار یا یاریگر ستم یا ساکت در برابر ستم باشند. بسیاری از روحانیون انسان‌هایی پاک و منزه از سیاه‌کاری‌های رژیم‌اند. اما سلطه‌ی سامان‌یافته و سازمانی رژیم بر نهاد روحانیت، از مدارس تا مساجد و انجمن‌ها، این نهاد را تبدیل به جزئی از سرکوب و ستم کرده است. صداهای مخالف یا مجبور به خاموشی می‌شوند با به زور خاموش می‌گردند. بودجه و توان سازمانی این نهاد به تمامی در خدمت سرکوب و فساد است.

بنابراین تا زمانی که رژیم جمهوری اسلامی برقرار است، برگزاری مراسم در مساجد که متضمن رونق دادن یا پول دادن به این نهادها باشد، عملی غیراخلاقی است. چه برای دینداران و چه برای نادینداران.

به جای آن می‌توان در منازل و هر مکان مناسب دیگری مراسم را برگزار کرد و از افراد سخنور یا هنرمند دعوت کرد که در «بزرگداشت زندگی» عزیز از دست رفته شرکت کنند.

بزرگداشت زندگی را می‌توان بر اساس باورها و ارزش‌های فرد از دست رفته یا خانواده‌اش برگزار کرد. به جای تکرار کلیشه‌های نخ‌نما که ابزار کاسبی آخوندها و مداحان شده‌اند، می‌توان کارهایی زیباتر و معنا دارتر انجام داد. برای مثال: (۱) گفتن خاطره‌هایی از عزیز از دست رفته. در بسیاری از کشورها، در این بخش حتی خاطراتی بانمک و طنزآمیز گفته می‌شوند که کمی هم اندوه حاضران را تسکین دهد. (۲) سخنرانی با موضوع و محتوایی متناسب و در عین حال همراستای ارزش‌ها و سلیقه‌ی صاحبان سوگ. مانند خواندن اشعاری از مولوی یا خیام یا از شاهنامه با موضوع مرگ و قدردانی از زندگی. (۳) اجرای مراسم هنری که بازتاب سلیقه و ارزش‌های مورد نظر باشد، مانند یک قطعه‌ی موسیقی یا آواز که می‌تواند اجرای زنده یا حتی ضبط شده باشد.

این روش بسیار اخلاقی‌تر و معنادارتری برای بدرقه و بزرگداشت عزیز از دست رفته است.